Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Wystąpienie do Komendanta Głównego Straży Granicznej w sprawie zasad stosowania paralizatorów przez funkcjonariuszy Straży Granicznej z dnia 2017-10-24.

Adresat:
Komendant Główny Straży Granicznej
Sygnatura:
XI.542.26.2017
Data sprawy:
2017-10-24
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół do spraw Równego Traktowania
Wynik sprawy:
Opis sprawy:
Wystąpienie do Komendanta Głównego Straży Granicznej w sprawie zasad stosowania paralizatorów przez funkcjonariuszy Straży Granicznej.
W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, w osobnych postępowaniach wyjaśniających, zbadane zostały okoliczności dwóch, niezależnych interwencji podjętych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców oraz ośrodku dla cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową. W obu tych przypadkach interweniujący funkcjonariusze SG wyposażeni byli w paralizatory, czyli urządzenia służące do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej.
Zgodnie z przepisami ustawy o Straży Granicznej, w sytuacjach opisanych w art. 11 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, funkcjonariusze Straży Granicznej mają prawo użyć określonych środków przymusu bezpośredniego, w tym również przedmiotów służących obezwładnianiu osób przy pomocy energii elektrycznej. W ocenie Rzecznika sama możliwość zastosowania tego środka nie oznacza jednak, że urządzenia takie powinny z zasady wchodzić w skład standardowego ekwipunku funkcjonariuszy podejmujących interwencje w ośrodkach strzeżonych dla cudzoziemców lub otwartych ośrodkach dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.
W obu rodzajach placówek przebywać mogą, i zwykle przebywają, osoby znajdujące się w różnym stanie psychofizycznym, będącym często wynikiem doświadczonej wcześniej przemocy, czy prześladowań w kraju pochodzenia. Są wśród nich ofiary tortur, cierpiące na zespół stresu pourazowego (PTSD). Zarówno w ośrodkach detencyjnych, jak i w placówkach otwartych, mogą też przebywać rodziny z dziećmi, a także dzieci pozbawione opieki. Każda obecność w takim miejscu funkcjonariuszy wyposażonych w urządzenia służące obezwładnianiu osób przy pomocy energii elektrycznej może budzić u cudzoziemców, zwłaszcza osób należących do grup wrażliwych, dodatkowy stres, prowadzący do pogorszenia stanu psychofizycznego. Istnieje też ryzyko, że urządzenia te użyte zostaną przypadkowo lub nieprawidłowo.
Stosowanie urządzeń służących obezwładnianiu osób za pomocą energii elektrycznej, zadających poważny ból i potencjalnie zagrażających życiu, w określonych przypadkach może również prowadzić do naruszenia przepisów Konwencji ONZ w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.
Rzecznik zwrócił się do Komendanta Głównego SG z prośbą o rozważenie możliwości ustanowienia, na poziomie organizacyjnym Straży Granicznej, dodatkowych, wewnętrznych regulacji dotyczących zasad stosowania przez funkcjonariuszy SG urządzeń służących obezwładnianiu osób za pomocą energii elektrycznej, zwłaszcza podczas interwencji podejmowanych w ośrodkach strzeżonych lub otwartych ośrodkach dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.
 


Data odpowiedzi:
2017-11-09
Opis odpowiedzi:
Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej w piśmie z 9 listopada 2017 r. zapewnił, że urządzenie przeznaczone do obezwładnia osób za pomocą energii elektrycznej tzw. paralizator, nie stanowi każdorazowo wyposażenia dla funkcjonariusza Straży Granicznej planowanego do służby, a jedynie w przypadku: udziału w doprowadzeniu osoby lub wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej. Wskazał też, że posiadanie certyfikowanego paralizatora elektrycznego przez przeszkolonego funkcjonariusza SG nie oznacza konieczności jego użycia. Zdaniem Zastępcy Komendanta Głównego Straży Granicznej obecnie nie zachodzi potrzeba wprowadzenia dodatkowych regulacji w zakresie użycia urządzeń służących obezwładnianiu osób za pomocą energii elektrycznej. Przedstawione przez Rzecznika zdarzenia miały charakter incydentalny, zaś reakcja funkcjonariuszy SG była adekwatna do zaistniałej sytuacji i zgodna z obowiązującymi przepisami.