Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej zwrotu kosztów obrony oskarżonemu z tytułu wynagrodzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze z dnia 2018-10-22.

Adresat:
Trybunał Konstytucyjny
Sygnatura:
II.511.573.2018
Data sprawy:
2018-10-22
Rodzaj sprawy:
skarga konstytucyjna (SK)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Karnego
Wynik sprawy:
Opis sprawy:

Zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej zwrotu kosztów obrony oskarżonemu z tytułu wynagrodzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze.

Z przepisów Kodeksu postępowania karnego w obecnym brzmieniu wynika, że w przypadku skazania, koszty postępowania ponoszone są przez oskarżonego. Nie tylko nie uzyskuje on zatem zwrotu kosztów poniesionych przez siebie, ale także zmuszony jest zapłacić zwrot kosztów sądowych i ewentualnych wydatków oskarżyciela posiłkowego (jeśli występuje on w sprawie). Taka sama zasada obowiązuje w postępowaniu w II instancji. Jeśli w wyniku postępowania odwoławczego wyrok skazujący nie zostanie uchylony albo zmieniony na uniewinniający albo umarzający postępowanie, skazany zawsze zostanie obciążony kosztami sądowymi. Jedynym wyjątkiem jest przypadek, w którym środek odwoławczy został wniesiony przez stronę przeciwną i został nieuwzględniony. Co prawda z brzmienia art. 636 § 1 k.p.k. można próbować wnioskować a contrario, że skoro środek odwoławczy wniesiony przez oskarżonego został uwzględniony, należałby mu się zwrot kosztów, lecz w kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy, jednoznacznie odrzucając taką interpretację. Dochodzi więc do sytuacji, w której skazany, pomimo uwzględnienia jego środka odwoławczego w II instancji, zostaje co do zasady obciążony kosztami sądowymi za tę instancję oraz nie ma możliwości odzyskania kosztów obrony w tej instancji. Zwolnienie od poniesienia kosztów może nastąpić, jeżeli istnieją podstawy do uznania, że uiszczenie ich byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów, jak również wtedy, gdy przemawiają za tym względy słuszności.

Brak takiego rozwiązania, w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, stanowi w istocie pominięcie ustawodawcze, bowiem ustawodawca powinien był także uregulować szczegółowo kwestię kosztów II instancji w sytuacji, gdy środek odwoławczy na korzyść skazanego dotyczący jedynie wymiaru kary zostanie uwzględniony. W sytuacji takiej oskarżonemu powinien przysługiwać zwrot kosztów obrony z wyboru. Nie powinien on także być obciążony kosztami sądowymi w sytuacji, w której apelacja wniesiona na korzyść została uwzględniona w całości, zaś jedynie proporcjonalnie, jeśli została uwzględniona w części. Skazany, którego apelacja zostanie uwzględniona w całości, może co prawda ubiegać się o zwolnienie go od kosztów na zasadach słuszności na podstawie art. 624 § 1 k.p.k, lecz nie ma żadnej gwarancji, że sąd odwoławczy przychyli się do jego wniosku.

Zdaniem Rzecznika takie ukształtowanie kwestii kosztów postępowania odwoławczego może zniechęcać osoby skazane do odwoływania się od wymiaru orzeczonej w I instancji kary w obawie, że nawet w przypadku uwzględnienia ich apelacji, korzyść w postaci złagodzenia wyroku będzie nieproporcjonalnie niska w stosunku do kosztów, które w związku z tym musiałyby ponieść. Konieczność wyłożenia kosztów obrony, ze świadomością, że w żadnym przypadku nie będą one podlegały zwrotowi, może z kolei zniechęcać do zaangażowania obrońcy z wyboru i skłonić oskarżonego do rezygnacji z profesjonalnej pomocy prawnej.

 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu: