Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Wystąpienie do Prezesa Rady Ministrów w sprawie wyników kontroli NIK dotyczącej rządowego procesu legislacyjnego z dnia 2018-11-13.

Adresat:
Prezes Rady Ministrów
Sygnatura:
VII.600.74.2018
Data sprawy:
2018-11-13
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego
Wynik sprawy:
Opis sprawy:
Wystąpienie do Prezesa Rady Ministrów w sprawie wyników kontroli NIK dotyczącej rządowego procesu legislacyjnego.
Rzecznik Praw Obywatelskich od wielu lat monitoruje stan procesu legislacyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem jego rządowych etapów. Właściwe przeprowadzenie działań prawodawczych jest bowiem kluczowe dla tworzenia przepisów, które uwzględniają konstytucyjny standard ochrony praw i wolności człowieka i obywatela. Szczególnie istotnym postulatem co do kształtu tego procesu jest konieczność oparcia systemu tworzenia prawa o zasadę partycypacji społecznej i dialogu wszystkich zainteresowanych grup i podmiotów. Właściwa racjonalizacja procesu prawodawczego w tym zakresie powinna przynieść pełną identyfikację problemów społecznych oraz prawidłowy dobór środków legislacyjnych dla rozwiązywania tych problemów. Przedstawiciele nauki prawa konstytucyjnego zauważają również, że prawidłowo zracjonalizowany proces legislacyjny powinien skutkować taką organizacją jego przebiegu, która zapewni późniejszą możliwość m.in. zweryfikowania legalności i celowości deklarowanych działań prawodawczych.
W odniesieniu do rozważań nad kształtem procesu legislacyjnego szczególnie istotna jest zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, która wyraża się w funkcjonowaniu systemu prawa przy uznaniu bezpieczeństwa i pewności prawnej za jedne z jego najważniejszych wewnętrznych zasad. W opinii Rzecznika tworzenie i funkcjonowanie takiego systemu jest możliwe jedynie wtedy, kiedy poszczególne etapy procesu legislacyjnego są oparte na odpowiednich badaniach i na wiedzy. Proces legislacyjny w Polsce przeszedł długą drogę, podczas której zostały wypracowane narzędzia służące jego transparentności oraz uwzględnieniu partycypacji obywateli. Jednym z takich mechanizmów jest ocena wpływu (OW). Rzecznik Praw Obywatelskich z niepokojem przyjął więc wnioski Najwyższej Izby Kontroli, która zbadała kwestię dokonywania oceny wpływu w ramach rządowego procesu legislacyjnego.
Dokonana przez NIK analiza 20 objętych kontrolą procesów legislacyjnych wskazała, że „dokonywanie OW nie jest powszechnie postrzegane jako instrument doskonalenia prawa, wspomagający podejmowanie przez decydentów politycznych decyzji w zakresie rozwiązań regulacyjnych. W sytuacjach, w których ma miejsce przewaga aspektu politycznego, prowadzenie oceny wpływu potrafi stanowić głównie realizację wymogu formalnego”. W ocenie NIK „Bagatelizowanie znaczenia OW wpływa negatywnie na prowadzenie analiz w rządowym procesie legislacyjnym i generuje słabości tego procesu”.
Rzecznik uważa ocenę wpływu za niezwykle istotną szczególnie w pracach legislacyjnych nad aktami normatywnymi zakładającymi ingerencję w prawa i wolności człowieka i obywatela. Odpowiednia analiza, skutkująca uzyskaniem wiarygodnych informacji, jest – zdaniem Rzecznika – warunkiem koniecznym prawidłowo przeprowadzonego testu proporcjonalności, która stanowi jedną z przesłanek dopuszczalnych konstytucyjnie ograniczeń praw i wolności człowieka i obywatela. Proceduralny wymóg przeprowadzenia badań w procesie legislacyjnym pozwala na zachowanie przez ustawodawcę swobody w wyborze rozwiązania legislacyjnego przy jednoczesnym przejrzystym zaprezentowaniu branych pod uwagę alternatywnych rozwiązań. Ma to również istotne znaczenie wobec perspektywy oceny przez Trybunał Konstytucyjny rozwiązań przyjętych przez ustawodawcę.
Rzecznik zwrócił się do Premiera z prośbą o przedstawienie obecnych i planowanych przez Radę Ministrów działań, mających w celu usunięcia słabości rządowego procesu legislacyjnego wykazanych w raporcie Najwyższej Izby Kontroli.
 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:


Data odpowiedzi:
2018-12-04
Opis odpowiedzi:
Szef Centrum Analiz Strategicznych w piśmie z 4 grudnia 2018 r. poinformował, że wskazana w piśmie Rzecznika kontrola NIK pozytywnie oceniła rolę Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w procesie legislacyjnym. Jednocześnie Prezes Rady Ministrów ustanowił Centrum Analiz Strategicznych (dalej CAS) oraz powołał Pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów. CAS, jako nowo utworzona jednostka organizacyjna KPRM, stoi na straży utrzymania wysokiej jakości projektów aktów prawnych od chwili wpisania ich do harmonogramu Zespołu Programowania Prac Rządu, poprzez działania Stałego Komitetu Rady Ministrów aż do akceptacji wydanej przez Radę Ministrów. Powołanie Centrum Analiz Strategicznych ma na celu wzmocnienie oceny merytorycznej projektów aktów normatywnych procedowanych przez Radę Ministrów.