Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Sądem Rejonowym z powództwa przeciwko Ministerstwu Spraw Zagranicznych o przywrócenie do pracy i zasądzenie na rzecz powoda wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z dnia 2019-10-08.

Adresat:
Sąd Rejonowy
Sygnatura:
III.7040.76.2019
Data sprawy:
2019-10-08
Rodzaj sprawy:
przystąpienie do postępowania sądowego (PS)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego
Wynik sprawy:
Opis sprawy:
Zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Sądem Rejonowym z powództwa przeciwko Ministerstwu Spraw Zagranicznych o przywrócenie do pracy i zasądzenie na rzecz powoda wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.
Powód został zatrudniony w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w dniu 1 listopada 1978 r. Do końca lat 80. pełnił funkcje konsularne w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej oraz stanowisko eksperckie w kraju, a następnie po transformacji ustrojowej kontynuował pracę na różnych stanowiskach w Polsce i na świecie. Po zdaniu egzaminu do Służby Cywilnej powód kontynuował zatrudnienie w MSZ na podstawie mianowania. Po dniu 1 lipca 1990 r. powód złożył oświadczenie potwierdzające współpracę z organami bezpieczeństwa państwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, zgodnie z art. 7 ust. 1, art. 7a ust. 2 oraz 11 ust. 4 ustawy o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o służbie zagranicznej oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów stosunek pracy powoda wygasł w dniu 5 kwietnia 2019 r., a więc zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu po upływie 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Pracodawca powoda poinformował go pisemnie o wygaśnięciu stosunku pracy z mocy prawa, nie zamieszczając pouczenia o możliwości odwołania się od oświadczenia do sądu pracy.
Ustawa o zmianie ustawy o służbie zagranicznej dodała do ustawy o służbie zagranicznej art. 2a. W myśl dodanego tą ustawą art. 2a ust. 1 ustawy o służbie zagranicznej, w służbie zagranicznej nie może być zatrudniona osoba, która w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pracowała lub pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub była współpracownikiem tych organów o rozumieniu ustawy o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990. Stosownie do art. 3 ustawy stosunki pracy osób zatrudnionych w służbie zagranicznej, które przed dniem jej wejścia w życie złożyły oświadczenia lustracyjne, potwierdzające pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracę z tymi organami, wygasają po upływie 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Natomiast stosunki pracy z osobami niebędącymi członkami służby zagranicznej, którzy w wyniku dokonanej nowelizacji zostali zobowiązani do złożenia oświadczeń lustracyjnych, a oświadczenia te potwierdzają pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracę z tymi organami, co do zasady wygasają po upływie 30 dni od dnia złożenia tych oświadczeń.
Do czasu wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej obowiązek złożenia oświadczenia lustracyjnego obciążał jedynie osoby wchodzące w skład służby zagranicznej w rozumieniu ustawy o służbie zagranicznej. Aktualnie obowiązek ten został rozciągnięty także na osoby niebędące członkami służby zagranicznej. Przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej złożone zgodnie z prawdą oświadczenie lustracyjne o pełnieniu służby lub współpracy z organami bezpieczeństwa państwa nie pociągało za sobą negatywnych konsekwencji. Natomiast w przypadku, gdy sąd w prawomocnym orzeczeniu stwierdził fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, okoliczność ta traktowana była jako obligatoryjna przesłanka pozbawienia tej osoby funkcji publicznej.
W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich w tym stanie rzeczy nie ulega wątpliwości, że osoby wchodzące w skład służby zagranicznej, które przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej złożyły zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne o pracy lub pełnieniu służby w organach bezpieczeństwa lub współpracy z tymi organami, mogły oczekiwać, opierając się na gwarancjach danych im przez ustawodawcę, a także wynikających z samego celu postępowania lustracyjnego, że treść takiego oświadczenia nie pociągnie za sobą negatywnych konsekwencji w zakresie łączącego ich z pracodawcą publicznym stosunku pracy. To oparte na racjonalnych przesłankach, wynikających z treści obowiązującego prawa, zaufanie do państwa i stanowionego przez to państwo prawa zostało jednak zerwane poprzez wprowadzenie do obrotu prawnego art. 3 ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej.
 


Data odpowiedzi:
2019-12-18
Opis odpowiedzi:
Stanowisko nieuwzględnione (wyrok z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt VIII P 212/19).
W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważył, że ustanie stosunku pracy może nastąpić mimo niepodejmowania przez strony żadnych działań. W odróżnieniu od rozwiązania stosunku pracy w efekcie dwustronnych lub jednostronnych czynności prawnych stron tego stosunku, ustanie stosunku pracy z woli ustawodawcy może nastąpić wskutek zdarzeń faktycznych, z którymi przepisy Kodeksu pracy oraz inne szczególne przepisy prawa pracy łączą taki skutek. Ustanie stosunku pracy wskutek wygaśnięcia więzi prawnej dokonuje się z mocy prawa bez konieczności składania przez którąkolwiek ze stron stosunku pracy dodatkowych oświadczeń woli dotyczących tej sprawy. Pracodawca powiadamia jedynie pracownika, że w ustawowo określonym terminie stosunek pracy wygasł. Wygaśnięcie z mocy prawa stosunku pracy powoduje, że pracodawca faktycznie nie ma żadnych możliwości korzystania z prawem określonego władztwa, bo żaden zakres takiego władztwa nie został przewidziany. Nie ma więc możliwości ani negatywnego ani pozytywnego ustosunkowania się do sytuacji prawnych powstałych z mocy samego prawa.