Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Skarga nadzwyczajna w sprawie o zapłatę z dnia 2020-06-10.

Adresat:
Sąd Najwyższy
Sygnatura:
VII.511.45.2018
Data sprawy:
2020-06-10
Rodzaj sprawy:
skarga nadzwyczajna do Sądu Najwyższego
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego
Wynik sprawy:
Opis sprawy:
Skarga nadzwyczajna w sprawie o zapłatę.
W przedmiotowej sprawie wydane orzeczenie narusza w sposób istotny zasadę demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej poprzez to, że wskutek rażąco niezgodnej z regułami procedury cywilnej wykładni przepisów prawa, sąd oddalił żądanie ofiary przestępstwa, która była przez 10 lat poddana przemocy, uznając że jako dziecko przyczyniła się do powstania szkody, a szkoda ta, polegająca na uszczerbkach psychicznych, wskutek upływu lat już nie istnieje. W swoim orzeczeniu Sąd Okręgowy zastosował mechanizmy odwracające de facto role ofiary i sprawcy przemocy. Stwierdzając, że z prawomocnego wyroku sądu karnego nie wynika, jakich poszczególnych czynów dopuszczał się sprawca, i odmawiając jednocześnie waloru dowodowego zeznaniom świadków, powoda i opinii biegłych, które w jednoznaczny sposób opisywały sposób znęcania się nad małoletnim, wydał wyrok całkowicie sprzeczny i naruszające zasadę demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwość społeczną. Ogromne wątpliwości budzi z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej stwierdzenie Sądu Okręgowego o cynicznym podtekście zachowania powoda, realizującym cechy zemsty, przez to, że w końcu jako ofiara przemocy zebrał siły, by podjąć walkę o kompensację swoich cierpień w postępowaniu sądowym. Jest to niedopuszczalne i krzywdzące dla każdej ofiary po latach dochodzącej sprawiedliwości w postępowaniu sądowym, w którym jego roszczenie przecież jeszcze nie uległo przedawnieniu.
W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich odwołując się do krzywdy, o której mowa w art. 448 K.c., Sąd nie może dowolnie odmawiać przyznania zadośćuczynienia. Trybunał Konstytucyjny uznał, że pomimo użycia w tym przepisie zwrotu "sąd może przyznać", budziłaby wątpliwości konstytucyjne sytuacja, w której sąd dysponowałby swobodą odmowy zadośćuczynienia pieniężnego, pomimo tego, że ustalono, że potrzeba taka istnieje, ponieważ zostały spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c. Za nietrafne uznano stanowisko, zgodnie z którym przepis, określający prawa osób, którym wyrządzono krzywdę moralną czyimś zawinionym działaniem, miałby mieć znaczenie normy czysto kompetencyjnej.
Stosownie do art. 26 ustawy o Sądzie Najwyższym rozpatrywanie skarg nadzwyczajnych należy do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Jednak w uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r. podjętej przez połączone Izby: Cywilną, Karną oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego stwierdzono, że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k. p. c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Nie ulega zaś wątpliwości, że cały skład Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego został powołany w sposób opisany w treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. W związku z powyższym, kierując się wskazaniami zawartymi w uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r. Rzecznik złożył niniejszą skargę nadzwyczajną do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego jako Izby przedmiotowo właściwej do rozpoznawania spraw z zakresu prawa cywilnego, a do takich należy sprawa objęta niniejszą skargą nadzwyczajną.