do Ministra Obrony Narodowej - w sprawie zasad bezpieczeństwa obowiązujących w trakcie wykonywania czynności przez żołnierzy saperów z dnia 2025-01-08.
do Ministra Obrony Narodowej - w sprawie zasad bezpieczeństwa obowiązujących w trakcie wykonywania czynności przez żołnierzy saperów.
W związku z artykułem prasowym na łamach portalu Onet.pl „Żołnierzom lała się krew z nosa, byli poparzeni, mdleli. Jak saperzy detonowali nielegalne odpady Nitro-Chemu na polskich poligonach”. Z jego treści wynika m.in. że żołnierze 6 Brygady Powietrzno-Desantowej na przestrzeni lat 2017 – 2021 zostali zaangażowani do rozładunku i zniszczenia toksycznych odpadów poprodukcyjnych. W wyniku kontaktu z tymi materiałami żołnierze mieli doznać zawrotów głowy, mdłości, krwotoków z nosa, wymiotów, chemicznych poparzeń skóry. Zainteresowanych leczono objawowo, zaś osoby zgłaszające problemy ze zdrowiem straszono zwolnieniem ze służby, przeniesieniem czy delegowaniem do innych jednostek wojskowych. Obowiązek przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny służby dotyczy zarówno dowódców, jak i samych żołnierzy zawodowych. Jednak zgodnie z art. 229 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny do żołnierzy zawodowych nie znajduje zastosowania art. 210 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Dlatego też, jeśli wykonywane czynności nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny służby i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia żołnierza, nie może on powstrzymać się od wykonywania powierzonych mu zadań. Wyłączenie tej regulacji Kodeksu pracy względem żołnierzy zawodowych w sposób szczególny odnosi się do żołnierzy saperów, jako że ryzyko utraty życia i zdrowia zostało ściśle powiązane z charakterem wykonywanych zadań. Nie zwalnia to jednak przełożonych z obowiązku zapewnienia możliwie bezpiecznych i higienicznych warunków służby w trakcie realizacji zadań.
Rzecznik zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej o spowodowanie zbadania przedmiotowej sprawy ze szczególnym uwzględnieniem skutków zdrowotnych dla żołnierzy rozładowujących i detonujących toksyczne odpady, a także udzielonej im wówczas i obecnie pomocy medycznej.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości wskazał, że neutralizacja toksycznych środków pochodzenia wojskowego jest poza kompetencjami i uprawnieniami jednostek wojskowych, w tym wojsk inżynieryjnych i chemicznych. Na przestrzeni lat 2017-2021 poligonowe obiekty szkoleniowe były udostępniane podmiotom gospodarczym w celu prowadzenia badań i testów prototypów oraz sprzętu i uzbrojenia wojskowego. Postępowanie prowadzi Wydział do Spraw Wojskowych Prokuratury Okręgowej w Krakowie. Sprawa podlega wyjaśnieniu w ramach postępowania prokuratorskiego i z tego względu brak jest możliwości konkretnego odniesienia się do przedmiotowych kwestii. Żandarmeria Wojskowa pod nadzorem Wydziału do Spraw Wojskowych Prokuratury Okręgowej w Gdańsku prowadziła postępowanie sprawdzające w zakresie wykorzystania poligonu w Toruniu. W jego toku ustalono, że przenoszeniem, przygotowaniem i detonacją odpadów poprodukcyjnych, powstałych w procesie produkcji materiałów wybuchowych w Zakładach Chemicznych „Nitro-Chem” S.A. z siedzibą w Bydgoszczy, zajmowali się wyłącznie pracownicy tej firmy. Postępowanie zakończono odmową wszczęcia śledztwa z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynów. Odnosząc się do kwestii przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny służby oraz związanego z tym obszarem zabezpieczenia medycznego na poligonach we wskazanym w piśmie okresie, jak też szerzej w przypadku czynności realizowanych przez żołnierzy saperów, Sekretarz poinformował, iż przedmiotowa materia regulowana jest w rozkazach dowódców w sprawie organizacji oraz przeprowadzenia zgrupowań poligonowych, rozkazach dziennych dowódców batalionów oraz poradnikach, programach lub wytycznych wyższych przełożonych na podstawie obowiązujących instrukcji i poradników. Ponadto, zabezpieczenie sanitarne podczas przebywania żołnierzy na poligonach regulowane było przepisami normującymi działalność wojskowej służby zdrowia, tj. Instrukcją o zabezpieczeniu sanitarnohigienicznym i przeciwepidemicznym wojska w czasie pokoju, kryzysu i wojny. Aktualnie, zabezpieczenie medyczne jednostek wojskowych realizowane jest zgodnie z Instrukcją o zabezpieczeniu sanitarnohigienicznym i przeciwepidemicznym Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz Wytycznymi Dyrektora Departamentu Wojskowej Służby Zdrowia MON w sprawie zabezpieczenia medycznego przedsięwzięć szkoleniowych, szkoleń poligonowych, ćwiczeń wojskowych i innych przedsięwzięć realizowanych przez SZRP. Odnosząc się z kolei do podniesionej w piśmie Rzecznika zasadności funkcjonującego w obecnych przepisach wyłączenia stosowania, względem żołnierzy zawodowych, w szczególności saperów, stanowiącego o możliwości powstrzymania się od wykonywania pracy w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom z jednoczesnym obowiązkiem zawiadomienia o tym niezwłocznie przełożonego, Sekretarz Stanu podkreślił, żołnierz zawodowy jest obowiązany do przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Wobec powyższego żołnierzy zawodowych obowiązują normy bhp zapewniające bezpieczeństwo warunków pełnienia służby, jednakże nie można tych norm równoważyć z zasadami obowiązującymi pracowników na zasadach obowiązujących w Kodeksie pracy. Z treści przepisów ustawy wynika, że stosunek służbowy osób pełniących służbę w formacjach zmilitaryzowanych posiada cztery elementy odróżniające go od innych stosunków prawnych tj. obowiązek poświęcenia, dyspozycyjność, szczególne uprawnienia związane z wykonywaniem służby, administracyjnoprawne uregulowanie stosunku prawnego żołnierza.