Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Obrony Narodowej w sprawie zaliczenia stażu służby zasadniczej do emerytury wojskowej.

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski żołnierzy zawodowych, którzy zostali pozbawieni prawa do emerytury wojskowej na skutek nieuznania okresu służby w Służbie Celnej za okres równorzędny ze służbą wojskową. Problem ten dotyczy żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po dniu 31 grudnia 2012 r., którym – zgodnie z art. 18a ust. 2 pkt 2 Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin – nie dolicza się okresów pełnienia służby w Służbie Celnej do wysługi emerytalnej na zasadach dotychczasowych.

Przywołana regulacja wyłącza funkcjonariuszy celnych z katalogu służb, których członkom zapewniono prawo do przejścia na emeryturę wojskową według "starych zasad", tj. z uwzględnieniem wysługi także z innej służby mundurowej. Tymczasem funkcjonariusze ci zostali objęci systemem zaopatrzeniowym dopiero na mocy ustawy z dnia 11 maja 2017 r., będącej realizacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 marca 2015 r. (sygn. akt K 39/13). Trybunał uznał wówczas, że pominięcie funkcjonariuszy celnych w katalogu uprawnionych do świadczeń emerytalnych funkcjonariuszy wykonujących zadania policyjne stanowi naruszenie art. 32 Konstytucji RP.

W chwili uchwalenia reformy systemu zaopatrzeniowego (1 stycznia 2013 r.) wyrok ten nie był jeszcze wydany. Zgodnie z uzasadnieniem ustawy wprowadzającej reformę, celem było objęcie nowym systemem wyłącznie osób powołanych do służby – po raz pierwszy – po 31 grudnia 2012 r., a funkcjonariusze już pełniący służbę zostali z reformy wyłączeni. Paradoksalnie zatem funkcjonariusze celni – którzy zostali objęci systemem zaopatrzeniowym dopiero wskutek orzeczenia Trybunału – są w gorszej sytuacji niż funkcjonariusze innych służb, których uprawnienia zabezpieczono już na etapie reformy.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego miał charakter dotyczący tzw. pominięcia legislacyjnego, a więc sytuacji, w której ustawodawca zaniechał uregulowania kwestii konstytucyjnie wymaganej. Realizacja tego wyroku doprowadziła do wtórnej niekonstytucyjności przepisów pragmatyk emerytalnych w zakresie, w jakim nadal pomijają one funkcjonariuszy celnych. Oznacza to, że przepis prawa pierwotnie zgodny z Konstytucją staje się z nią niezgodny w wyniku zmiany otoczenia normatywnego – w tym orzecznictwa.

W ocenie Rzecznika, realizacja orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie nastąpiła w pełnym zakresie. Wpływające do Biura Rzecznika wnioski wskazują, że norma prawna wynikająca z art. 18a ust. 2 pkt 2 Ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin, w zakresie w jakim pomija funkcjonariuszy Służby Celnej, może naruszać art. 32 Konstytucji RP.

Rzecznik zwraca również uwagę na zgłaszane przez żołnierzy zawodowych zastrzeżenia co do nieuwzględniania okresu służby w Służbie Celnej przy ustalaniu wysokości należnego uposażenia i dodatków. W szczególności dotyczy to przepisów art. 137 ust. 1 oraz art. 138 ust. 1 i 2 Ustawy o obronie Ojczyzny, które nie przewidują możliwości zaliczenia okresu służby w Służbie Celnej do wysługi mającej wpływ na wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową ani uznania stopnia służbowego uzyskanego w tej formacji.

W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej z prośbą o rozważenie podjęcia inicjatywy ustawodawczej zmierzającej do nowelizacji art. 18a ust. 2 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w celu umożliwienia zaliczenia okresu służby bądź zatrudnienia w Służbie Celnej do wysługi emerytalnej również żołnierzom powołanym do służby po 31 grudnia 2012 r, a także o zajęcie stanowiska co do zasadności umożliwienia zaliczania okresów służby w Służbie Celnej do okresów uprawniających do dodatków służbowych oraz uznania uzyskanych wcześniej stopni służbowych, celem zapewnienia jednolitości i spójności systemu świadczeń oraz równego traktowania żołnierzy zawodowych.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej wyjaśnił, że jednym z warunków określających zasady nabycia prawa do emerytury, jest data przyjęcia do służby. W przypadku żołnierza zawodowego, który wstąpił do służby przed dniem 1 stycznia 2013 r., prawo do emerytury wojskowej przysługuje, jeżeli w dniu zwolnienia ze służby legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem służby wojskowej. Do wymaganego okresu służby wojskowej niezbędnego do nabycia prawa do emerytury wojskowej wlicza się okresy równorzędne ze służbą wojskową uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej, m.in. okresy służby w Służbie Celno-Skarbowej. W przypadku żołnierza powołanego do służby po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r., ustawodawca przewiduje odmienne zasady ustalania prawa i wysokości emerytury. Zgodnie z art. 18a i art. 18b ww. wojskowej ustawy emerytalnej żołnierzowi powołanemu po raz pierwszy do zawodowej służby wojskowej lub służby kandydackiej po dniu 31 grudnia 2012 r. emerytura przysługuje, jeżeli w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej posiada co najmniej 25 lat służby wojskowej w Wojsku Polskim. Jako równorzędne ze służbą wojskową traktuje się również okresy służby uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej.

Powyższych regulacji prawnych w zakresie wymogu posiadania 25 lat służby wojskowej, nie stosuje się w myśl art. 18a ust. 2 w stosunku do żołnierza: po pierwsze – pełniącego służbę kandydacką w dniu 1 stycznia 2013 r., w przypadku powołania do zawodowej służby wojskowej bezpośrednio po ukończeniu służby kandydackiej; po drugie – powołanego do zawodowej służby wojskowej po dniu 31 grudnia 2012 r., jeżeli przed tym powołaniem pełnił służbę w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej, do której został powołany przed dniem 1 stycznia 2013 r.

W celu ujednolicenia zasad ustalania uprawnień emerytalnych żołnierzom zawodowym posiadającym okresy służby w Służbie Celnej, Minister Obrony Narodowej wyraził zgodę na nowelizację w tym zakresie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Podsekretarz podkreślił, że zgłoszony przez Rzecznika Praw Obywatelskich postulat zmian został dostrzeżony także przez Ministra Obrony Narodowej. Jego realizacja znajduje się w trakcie wewnętrznego procedowania.