wystąpienie do Wiceprezesa Rady Ministrów – Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania rozkazem dziennym żołnierzy niezawodowych, pełniących służbę w jednostkach Wojsk Obrony Terytorialnej z dnia 2025-07-17.
wystąpienie do Wiceprezesa Rady Ministrów – Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania rozkazem dziennym żołnierzy niezawodowych, pełniących służbę w jednostkach Wojsk Obrony Terytorialnej.
Żołnierze niezawodowi, którzy pełnią służbę w jednostkach Wojsk Obrony Terytorialnej, we wnioskach do Rzecznika kwestionują sposób zwalniania ich ze służby przed upływem okresu jej trwania rozkazem dziennym. Rozkaz ten jest wydawany dla celów ewidencyjnych na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny.
Ustawa nie definiuje pojęcia „rozkazu dziennego”. Jednak niektóre jego elementy określono w Regulaminie ogólnym żołnierza Wojska Polskiego, który jest załącznikiem do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie wprowadzenia do użytku Regulaminu ogólnego żołnierza Wojska Polskiego.
W art. 122 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny wskazano drogę odwoławcza w sprawach służbowych żołnierzy. Przepisy te mają zastosowanie wyłącznie do decyzji wydawanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie. W art. 2 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny zdefiniowano decyzję jako decyzję wydawaną przez właściwy organ wojskowy oraz rozkaz personalny. Żołnierz może wnieść odwołanie do organu wyższego rzędu na zasadach określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego i skargę do właściwego sądu administracyjnego na zasadach określonych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ustawa o obronie Ojczyzny jednoznacznie wskazuje przy tym, że ilekroć jest w niej mowa o żołnierzu należy przez tę kategorię rozumieć osobę pełniącą czynną służbę wojskową (w tym terytorialną służbę wojskową).
Przepisem odnoszącym się zarówno do żołnierzy zawodowych, jak i niezawodowych jest art. 122 ustawy o obronie Ojczyzny. Norma prawna wynikająca z treści art. 122 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny odnosi się do żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową (w tym terytorialną i zawodową służbę wojskową). Zgodnie z art. 122 ust. 2 drogi odwoławczej w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i Prawa postępowania przed sądami administracyjnymi nie stosuje się w sprawach: mianowania na stopień wojskowy, przeniesienia do innego korpusu osobowego lub innej grupy osobowej, skierowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową, powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku. Z kolei przepis art. 122 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że skarga do właściwego sądu administracyjnego nie może być wniesiona na decyzje w sprawach: powołania do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych, wyznaczenia i przeniesienia na stanowisko służbowe oraz zwolnienia ze stanowiska służbowego, a także przeniesienia do dyspozycji, delegowania do pełnienia obowiązków.
Żaden z przedstawionych przepisów (art. 122 ust. 2 i 3) swoim zakresem normowania nie obejmuje więc zwolnienia z czynnej służby wojskowej (w tym terytorialnej). W ocenie Rzecznika daje to podstawę takiemu żołnierzowi do skorzystania z drogi odwoławczej określonej w art. 122 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny.
Dodatkowo w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że pisma zawierające rozstrzygnięcia w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 k.p.k. Powinny one zawierać jedynie minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Wyciąg z „rozkazu dziennego” w sprawie zwolnienia żołnierza Wojsk Obrony Terytorialnej ze służby zawiera wszystkie niezbędne elementy, aby zakwalifikować go jako decyzję o zwolnieniu ze służby. W związku z tym, zdaniem Rzecznika, zwolnienie z terytorialnej służby wojskowej w niewłaściwej formie nie przesądza o braku drogi odwoławczej, gdyż sądy administracyjne w wyciągach z rozkazów dziennych doszukują się materialnej treści decyzji. Rzecznik wyraził obawę, że wiedza ta nie jest wśród żołnierzy terytorialnej służby wojskowej powszechna – co może uniemożliwiać im efektywne korzystanie z drogi odwoławczej.
Rzecznik zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej z prośbą o odniesienie się do opisanego problemu.
Jednocześnie w art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny, który stanowi podstawę zwalniania z czynnej służby wojskowej m.in. żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową, nie określono formy prawnej, w jakiej to zwolnienie ma nastąpić.
Dodatkowo rozkaz dzienny jest wewnętrznym aktem, elementem realizacji stosunku służbowego, opartego na podporządkowaniu żołnierza dowódcy jednostki wojskowej. Nie mają do niego zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ani ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sekretarz przyznał słuszność wątpliwościom zgłoszonym przez Rzecznika Praw Obywatelskim związanym ze zmianą brzmienia przepisu art. 128 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny w porównaniu z art. 98u ust. 1 nieobowiązującej już ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Dla systemowego uporządkowania sytuacji prawnej resort obrony narodowej zamierza zainicjować zmiany w ustawie o obronie Ojczyzny poprzez pozostawienie sposobu ukształtowania instytucji zwalniania z terytorialnej służby wojskowej w sposób ukonstytuowany na gruncie ww. art. 98u ust. 1 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.