wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie powracających trudności w dostępie przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur do dokumentacji i nagrań audio-wideo będących w dyspozycji funkcjonariuszy Policji z dnia 2025-10-06.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie powracających trudności w dostępie przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur do dokumentacji i nagrań audio-wideo będących w dyspozycji funkcjonariuszy Policji.
Przedmiotowa kwestia była sygnalizowana w ubiegłym roku. Po analizie zagadnienia Sekretarz Stanu poinformował Rzecznika Praw Obywatelskich o przekazaniu Komendantowi Głównego Policji polecenia dotyczącego wyeliminowania utrudnień w dostępie przedstawicieli KMPT do informacji podczas wizytacji jednostek organizacyjnych Policji. Jednak od maja 2025 r. przedstawiciele KMPT zaczęli ponownie spotykać się z odmowami udostępnienia im nagrań z monitoringu przez Policję. Funkcjonariusze powoływali się na opinię Komendy Głównej Policji z 22 lutego 2023 r., Kpp-1993/623/2023, która pozostaje w sprzeczności z postanowieniami Protokołu fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku dnia 18 grudnia 2002 r. (Protokół fakultatywny) i opinią Podkomitetu ONZ ds. Prewencji Tortur (SPT) przedstawioną na prośbę Rzecznika Praw Obywatelskich.
Z uwagi na powyższe Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócił się do Komendanta Głównego Policji o analizę sygnalizowanego zagadnienia i wydanie podległym jednostkom organizacyjnym Policji wytycznych, które umożliwią przedstawicielom KMPT zapoznanie się z wszelkimi niezbędnymi materiałami, w tym nagraniami monitoringu, zarówno na miejscu, jak i w innym momencie określonym przez Mechanizm. Stanowisko Policji nie uległo jednak zmianie, a otrzymana odpowiedź w opinii Rzecznika godzi nie tylko w zobowiązania Policji określone w Protokole fakultatywnym, lecz również w utrwalony sposób współpracy. De facto uniemożliwia ona efektywne realizowanie funkcji krajowego mechanizmu prewencji.
Kwestionowanie dostępu KMPT do informacji, otrzymania jej kopii i możliwości jej przetwarzania nie powinno mieć miejsca w państwie będącym stroną Protokołu fakultatywnego. Zgodnie z art. 20 lit. a i b Protokołu fakultatywnego krajowym mechanizmom prewencji przyznaje się dostęp do wszystkich informacji dotyczących między innymi traktowania osób pozbawionych wolności i warunków ich zatrzymania.
Przy ewentualnych wątpliwościach interpretacyjnych należy odwołać się do opinii Podkomitetu ONZ ds. Prewencji Tortur (SPT) z 8 listopada 2023 r. sporządzonej na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Podkomitet przypomina w niej, że podstawowym sposobem realizacji mandatu KMPT są wizytacje w miejscach pozbawienia wolności. Wizytacje nie są wszakże jedynym sposobem, za pomocą którego KMPT ma realizować swój mandat, ponieważ uprawienia prewencyjne Krajowego Mechanizmu są szerokie. Wynika to wprost z art. 19 lit. c Protokołu fakultatywnego, który upoważnia KMPT m.in. do przedstawiania propozycji i uwag odnośnie do obowiązujących oraz projektowanych przepisów prawnych.
Co jednak najistotniejsze, w opinii SPT pojęcia „wizytacja” nie należy interpretować w sposób zawężony i nie należy go rozumieć wyłącznie jako czasu fizycznie spędzonego przez wizytujących w danej placówce, ale również jako czas przygotowań do wizyty oraz okres po niej następujący. Aby więc na przykład skutecznie przygotować się do wizytacji, KMPT potrzebuje informacji określonych w art. 20 OPCAT. Informacje te mogą być również potrzebne w okresie następującym po wizycie w celu skutecznego opracowania raportu.
Warto podkreślić, że Protokół fakultatywny nie różnicuje nośnika informacji; wspomina o wszystkich informacjach dotyczących warunków oraz traktowania osób pozbawionych wolności. Dostęp KMPT do informacji obejmuje więc informacje wytwarzane w formie analogowej (dokumentacja pisemna) oraz elektronicznej (np. rejestry elektroniczne, zdjęcia, nagrania audio-video). Ponadto Protokół fakultatywny nie określa żadnych dodatkowych ograniczeń w stosunku do przedstawicieli KMPT, w tym nie uzależnia udostępnienia danych od zgody osoby zatrzymanej lub innej osoby.
Rzecznik zwrócił się z prośbą o pilną analizę sygnalizowanego zagadnienia i podjęcie efektywnych działań, które przywrócą przedstawicielom KMPT pełny dostęp do wszelkich niezbędnych informacji, nagrań i dokumentacji podczas wykonywanych przez nich prac prewencyjnych – zgodnie z zobowiązaniami Polski określonymi w Protokole fakultatywnym. RPO poprosił też o poinformowanie o stanowisku przyjętym przez Ministra oraz podjętych działaniach.
W kontekście kolejnego wystąpienia Rzecznika w omawianej sprawie, informującego o powracających trudnościach w dostępie przedstawicieli KMPT do dokumentacji i nagrań audiowizualnych będących w dyspozycji funkcjonariuszy Policji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po zapoznaniu się z wyjaśnieniami przedstawionymi przez KGP, ponownie zobowiązał Komendanta Głównego Policji do niezwłocznego usunięcia sygnalizowanych nieprawidłowości. Działania te powinny zapewnić przedstawicielom KMPT pełny i nieograniczony dostęp do wszelkich niezbędnych informacji podczas wizytacji jednostek organizacyjnych Policji. Jednocześnie należy przyjąć interpretację przepisów Protokołu ONZ, prezentowaną przez Podkomitet ONZ, która stanowi standard międzynarodowy i gwarantuje skuteczną realizację uprawnień KMPT.