wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wydłużającego się okresu oczekiwania na decyzję o uznaniu za obywatela polskiego z dnia 2025-10-24.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wydłużającego się okresu oczekiwania na decyzję o uznaniu za obywatela polskiego.
Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski cudzoziemców, którzy starają się nabyć polskie obywatelstwo w trybie wniosku do wojewody o uznanie za obywatela polskiego. Najczęściej podnoszonym problemem jest wydłużający się okres oczekiwania na wydanie decyzji – wynosi nierzadko od kilku do kilkunastu miesięcy.
W samym Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim w Warszawie odnotowano w 2023 r. 4272 wnioski o uznanie za obywatela polskiego, w 2024 r. – ponad 6360 takich wniosków. Tymczasem postępowania w przedmiocie uznania za obywatela polskiego prowadzi z upoważnienia Wojewody Mazowieckiego zaledwie 4 urzędników. Liczba ta nie odpowiada potrzebom wzrastającego grona wnioskodawców. W opinii Rzecznika w celu zagwarantowania sprawnego i terminowego załatwiania takich spraw i dochowania przewidzianych prawem gwarancji procesowych należałoby utworzyć w urzędach wojewódzkich więcej etatów urzędniczych w wydziałach właściwych do spraw cudzoziemców, dedykowanych wskazanej kategorii spraw.
Rzecznik zwrócił uwagę na znaczenie i zasadniczy wpływ decyzji o uznaniu za obywatela polskiego na dalsze życie oraz status pobytowy coraz liczniejszej grupy wnioskodawców. Osoby te identyfikują się z narodem polskim, deklarują gotowość trwałego związania się z Rzecząpospolitą Polską oraz współtworzenia jej wspólnoty. Postępowania z ich udziałem powinny być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej, zgodnie z dyspozycją art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie w sposób mogący sprawiać wrażenie lekceważenia praw stron przez organy administracji.
Rzecznik zwrócił się z prośbą o ustosunkowanie się do przedstawionego problemu. RPO poprosił też o powiadomienie, czy obecnie w Ministerstwie trwają prace organizacyjno-prawne w kierunku zwiększenia liczby etatów urzędniczych w urzędach wojewódzkich.
Ponadto RPO zwrócił się z prośbą o przedstawienie danych statystycznych za 2024 r. i pierwsze półrocze 2025 r. dotyczących poszczególnych urzędów wojewódzkich ze wskazaniem liczby złożonych przez cudzoziemców wniosków o uznanie za obywatela polskiego; średniego czasu trwania postępowań w przedmiocie uznania za obywatela polskiego; liczby spraw przypadających na każdego pracownika urzędu wojewódzkiego prowadzącego postępowania w przedmiocie uznania za obywatela polskiego.
Rzecznik poprosił także o przekazanie informacji o liczbie ponagleń dotyczących spraw o uznanie za obywatela polskiego, jakie wpłynęły do MSWiA w latach 2024–2025, a także o liczbie postanowień stwierdzających bezczynność lub przewlekłość organu.
Sekretarz poinformowała, że w 2024 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynęło 4939 ponagleń na wojewodów w sprawach o uznanie za obywatela polskiego oraz o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, w tym 4787 dotyczących postępowań prowadzonych przez Wojewodę Mazowieckiego. Z kolei od początku 2025 r. do 30 września 2025 r. wniesiono 4331 ponagleń, w tym 4099 na Wojewodę Mazowieckiego.
Rozpatrując ponaglenia, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w 2024 r. w 3614 sprawach stwierdził zasadność ponaglenia, natomiast 1175 ponagleń uznał za bezzasadne. W 2025 r. (do 30 września) 3341 ponagleń uznano za zasadne, a w 640 sprawach stwierdzono bezzasadność ponaglenia.
Zakres informacji wprowadzonych do kancelaryjnych dzienników ewidencyjnych w sprawach dotyczących ponagleń nie pozwala na automatyczne wygenerowanie informacji, czy ponaglenie dotyczyło sprawy o uznanie za obywatela polskiego, czy też potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Pismem z 11 lipca 2024 r. MSWiA wystąpiło do Wydziału Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie o podjęcie działań usprawniających terminowe rozpatrywanie wniosków w sprawach z zakresu obywatelstwa polskiego. W odpowiedzi na kolejne wystąpienia MSWiA, Wydział Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie pismem z 13 czerwca 2025 r. poinformował, że dopiero pod koniec 2024 r. zakończono proces obsadzania wolnych etatów w Wydziale, co niejednokrotnie wymagało kilkukrotnego przeprowadzania naborów.
Odnosząc się do prośby o przekazanie danych statystycznych dotyczących poszczególnych urzędów wojewódzkich, Podsekretarz przedstawiła tabelę z liczbą wniosków w sprawach o uznanie za obywatela polskiego za 2024 r. oraz 2025 r. (do 30 września).
Podsekretarz poinformowała, że MSWiA nie posiada informacji o liczbie obecnie zatrudnionych osób w urzędach wojewódzkich. Z przekazanych do MSWiA sprawozdań z zakresu realizacji zadań przez wojewodów w przedmiocie obywatelstwa polskiego w 2024 r. wynika, że na koniec 2024 r. zadania z zakresu obywatelstwa polskiego realizowało w urzędach wojewódzkich w sumie 70 pracowników. Do obowiązków tych osób nie należało – w zdecydowanej większości – wyłącznie prowadzenie postępowań o uznanie za obywatela polskiego, ale również o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, o nadanie obywatelstwa polskiego, jak też z zakresu repatriacji i ewidencji ludności.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dysponuje danymi w zakresie średniego czasu trwania postępowania o uznanie za obywatela polskiego w poszczególnych urzędach wojewódzkich. Z wyjaśnień przekazywanych przez Wojewodę Mazowieckiego przy ponagleniach wynika, że obecnie w Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim w Warszawie postępowanie o uznanie za obywatela polskiego trwa około 18 miesięcy.
Podsekretarz wskazała, że z dniem 1 sierpnia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła do ustawy o obywatelstwie polskim termin 6 miesięcy na załatwienie przez organ sprawy w postępowaniach z zakresu obywatelstwa polskiego, w tym o uznanie za obywatela polskiego, prowadzonych w trybie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (nie dotyczy postępowań prowadzonych przed Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej).