Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie przetłumaczenia na język polski zrewidowanych w 2020 r. Europejskich Reguł Więziennych wraz z towarzyszącym im komentarzem oraz upowszechnienia tego dokumentu.

Europejskie Reguły Więzienne mają nieocenioną wartość w zakresie ochrony praw osób pozbawionych wolności. Znajduje to odzwierciedlenie m.in. w częstotliwości, z jaką odwołuje się do nich w swoim orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka i Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT).

1 lipca 2020 r. Komitet Ministrów poddał przeglądowi oraz zrewidował pierwotną wersję ERW. Wersja zaktualizowana jest istotnym krokiem w kierunku dostosowania standardów wykonywania kary pozbawienia wolności do współczesnych wyzwań w zakresie ochrony praw człowieka oraz obowiązujących rekomendacji międzynarodowych. Wprowadzone zmiany pozostają w zgodzie zarówno z Regułami Nelsona Mandeli, jak i Regułami z Bangkoku.

Gruntowna rewizja objęła kluczowe obszary Europejskich Reguł Więziennych dotyczące sytuacji kobiet pozbawionych wolności, a także stosowania wobec więźniów środków krępujących swobodę ruchu oraz środków podwyższonego bezpieczeństwa, w tym również odseparowania od pozostałych osadzonych. Ponadto szczególną uwagę poświęcono pozbawionym wolności cudzoziemcom. Pozostałe zmiany oraz dodatkowe wytyczne zawarte w zrewidowanej wersji ERW dotyczą m.in. aktualizacji reguł związanych z danymi osobowymi osadzonych, ich zakresem, ochroną i sposobem przechowywania; składaniem wniosków i skarg; organizacją więziennictwa; wprowadzeniem uprawnień oraz gwarancji dla niezależnych podmiotów monitorujących; podkreśleniem zakazu represji wobec funkcjonariuszy oraz innych osób za udzielenie im informacji.

Komitet Ministrów już na etapie przyjmowania rekomendacji w zakresie rewizji ERW zalecił, żeby „rządy państw członkowskich zapewniły, aby to zalecenie i towarzyszący mu komentarz zostały przetłumaczone i rozpowszechnione tak szeroko, jak to możliwe, szczególnie pośród władz sądowych, personelu więziennego i pośród więźniów”.

Zdaniem Rzecznika dostępność oficjalnego tłumaczenia ERW może przyczynić się do efektywnego ich wdrożenia oraz zwiększyć znajomość ustanowionych standardów, z korzyścią dla publicznej debaty w kwestiach związanych z więziennictwem, procesu stanowienia prawa, efektywności nadzoru i kontroli oraz programów szkoleniowych.

Według RPO rozwiązanie to stanowiłoby dodatkowy środek zapobiegawczy. Jak wskazuje preambuła Protokołu fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania: „skuteczne zapobieganie torturom oraz innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu wymaga edukacji i połączenia szeregu środków legislacyjnych, administracyjnych, sądowych i innych”. W tym procesie wdrożenie Europejskich Reguł Więziennych odgrywa kluczową rolę.

Rzecznik zwrócił się z prośbą wdrożenie zalecenia Komitetu Ministrów przez oficjalne przetłumaczenie na język polski zrewidowanej wersji Europejskich Reguł Więziennych wraz z towarzyszącym im komentarzem, upowszechnienie tego dokumentu wśród opinii publicznej, sędziów, prokuratorów i personelu więziennego oraz udostępnienie go odpowiednim resortom i samorządom zawodowym dla celów edukacyjnych i szkoleniowych. RPO poprosił także o powiadomienie o stanowisku przyjętym przez Ministra w tej sprawie oraz o podjętych działaniach.