opinia skierowana do Ministra Sprawiedliwości w sprawie uwag do projektu rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie realizacji działań funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz wzoru protokołu z kontroli osobistej, kontroli pobieżnej oraz ze sprawdzania pojazdów lub ich ładunku z dnia 2025-11-14.
opinia skierowana do Ministra Sprawiedliwości w sprawie uwag do projektu rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie realizacji działań funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz wzoru protokołu z kontroli osobistej, kontroli pobieżnej oraz ze sprawdzania pojazdów lub ich ładunku.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się ponownie do Ministerstwa Sprawiedliwości z prośbą o rozważenie zgłoszonych już wcześniej kwestii dotyczących planowanych zmian rozporządzenia w sprawie realizacji działań funkcjonariuszy Służby Więziennej.
RPO nie podzielił argumentacji dotyczącej nieuwzględnienia w protokole z kontroli miejsca na opisanie sytuacji faktycznej, która doprowadziła do konieczności przeprowadzenia kontroli osobistej. Powołując się na art. 18 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 2 i 3 ustawy o Służbie Więziennej RPO zauważył, że kontrola osobista przeprowadzona przez funkcjonariuszy może być stosowana wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, nie zaś rutynowo. Zatem w celu przeciwdziałania nadużyciom i umożliwienia odpowiednim organom nadzorczym i kontrolnym właściwej oceny zasadności podjętej przez funkcjonariusza decyzji, odnotowywanie w protokole przyczyny przeprowadzenia kontroli osobistej wydaje się niezbędne. Rzecznik wskazał również, że protokół z realizacji kontroli stanowi kluczowy dokument do oceny działań funkcjonariuszy przez sąd, na wypadek zażalenia. RPO powołał się na opinie Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom, Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur, który wielokrotnie rekomendował dokonanie przeglądu praktyki stosowania kontroli osobistych w celu zweryfikowania, czy praktyka ta nie jest nadmierna i automatyczna.
Rzecznik podtrzymał swoją opinię dotyczącą potrzeby umieszczenia w protokole kontroli miejsca na zastrzeżenia osoby kontrolowanej. Zdaniem RPO taka informacja stanowi istotne proceduralne zabezpieczenie oraz ważny mechanizm prewencyjny. Uwagi osoby kontrolowanej umożliwiają nie tylko zasygnalizowanie ewentualnych nieprawidłowości z przebiegu czynności, lecz także zgłoszenie zastrzeżeń do samej treści protokołu, pod którym osoba kontrolowana ma złożyć podpis. Dodatkowo Rzecznik podkreślił istotną funkcję dowodową uwzględnienia zastrzeżeń w protokole, gdyż ich treść może stanowić ważny punkt odniesienia dla sądu przy ocenie zasadności zarzutów.
Rzecznik zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie przedstawionych uwag i ich uwzględnienie w dalszych pracach nad projektem rozporządzenia.
Pismem z 25 września 2025 r. Rzecznik zgłosił szereg propozycji i uwag. Minister Sprawiedliwości odniósł się do zgłoszonych nic pismem z 31 października 2025 r. Aktualnie rozpatrywane pismo Rzecznika stanowi w ocenie Sekretarza powielenie zagadnień (poruszonych w szerszym zakresie) w piśmie z 25 września 2025 r.
W wyniku analizy zgłoszonych uwag stwierdzono, że zakres spraw, który został przekazany do określenia przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia, nie może wykraczać poza ramy delegacji ustawowej określonej w art. 18 ust. 7 w związku z art. 18 ust. 3f oraz art. 18 ust. 3g ustawy z dnia 9 kwietnia 2025 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1869, z późn. zm.). Treść art. 18 ust. 3f ustawy o Służbie Więziennej określa, w jakich przypadkach i w jakich sytuacjach sporządza się protokół z kontroli osobistej, kontroli pobieżnej oraz ze sprawdzenia pojazdu lub jego ładunku. Natomiast art. 18 ust. 3g ww. ustawy określa w sposób enumeratywny elementy protokołu z kontroli lub sprawdzenia (ustawowo określony zamknięty katalog elementów protokołu). Przetwarzanie dodatkowych danych w protokole może być uznane za niezgodne z art. 18 ust. 3g ustawy o Służbie Więziennej. Z powyższych względów wzór protokołu nie może zostać rozszerzony w postulowanym zakresie bez uprzedniej zmiany art. 18 ust. 3g ustawy o Służbie Więziennej.