opinia w sprawie projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (druk sejmowy nr 1758) z dnia 2025-11-20.
opinia w sprawie projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (druk sejmowy nr 1758).
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Przewodniczącego Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka Sejmu RP, przedstawiając uwagi do wskazanego projektu ustawy i poddając pod rozwagę zasadność ich uwzględnienia w toku dalszych prac legislacyjnych.
RPO wskazał, że do pierwotnego projektu ustawy procedowanego na etapie rządowym (UD184) wprowadzono zmiany częściowo uwzględniające zastrzeżenia Rzecznika. RPO pozytywnie ocenił włączenie do zakresu stosowania ustawy umów pożyczek, powiązanych z kursem waluty CHF1, zmodyfikowanie przepisów o powództwie wzajemnym poprzez umożliwienie złożenia takiego powództwa na etapie I instancji i usunięcie z projektu kontrowersyjnego rozwiązania dotyczącego brzmienia sentencji wyroku sądu wydanego w związku z nieważnością umowy kredytu/pożyczki oraz rozróżnienie w ramach przedsądu w sprawach frankowych na skargi kasacyjne wniesione przez przedsiębiorców, czego zabrało w pierwotnym projekcie. W tej sytuacji zasadnym jest rozważenie zmiany nazwy projektu ustawy, aby wprost wynikało, że obejmuje on również umowy pożyczek.
Aktualne pozostają zastrzeżenia co do regulacji umożliwiającej podniesienie zarzutu potrącenia aż do zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji, która została zachowana w obecnym art. 5 oraz 18 projektu ustawy i wywołuje kontrowersje wśród konsumentów. W opinii Rzecznika przyjęte rozwiązanie stanowi daleko idące odstępstwo od zasad przewidzianych obecnie w Kodeksie postępowania cywilnego oraz w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD261). Wbrew intencji ustawodawcy nie musi ono przyspieszyć tych postępowań, ponieważ możliwość zgłaszania przez banki zarzutu potrącenia do końca postępowania drugoinstancyjnego może odnieść skutek odwrotny i przyczynić się do wydłużenia postępowań sądowych przez banki.
Ponadto wskazane rozwiązanie to stoi w sprzeczności z zasadą koncentracji materiału dowodowego przed sądem pierwszej instancji. W toku postępowania przed sądem drugiej instancji może okazać się, że wobec zgłoszonego przed nim zarzutu potrącenia, sąd ten przed wydaniem wyroku będzie zmuszony przeprowadzić nowe dowody i ewentualnie wyznaczyć kolejny termin rozprawy. Najistotniejsze wątpliwości wywołuje pozbawienie konsumentów możliwości odwołania się do sądu drugiej instancji, gdy zarzut potrącenia zostanie zgłoszony na końcowym etapie postępowania, co pozostaje w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP).
RPO podtrzymuję swoje zastrzeżenia wobec pozostawienia w art. 10 jako zasady składu jednoosobowego w drugiej instancji w sprawach kredytów i pożyczek frankowych. Doprecyzowanie tego przepisu znajduje się obecnie w art. 16 ust. 1 projektu ustawy, zgodnie z którym ma on zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Jeżeli jednak na podstawie przepisów dotychczasowych wyznaczono do rozpoznania sprawy skład trzech sędziów, sąd rozpoznaje ją w takim składzie.
Zdaniem Rzecznika proponowana regulacja pozostaje w opozycji do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD261), w którym to projekcie wskazano na zmianę w art. 367 § 1 k.p.c. poprzez powrót do reguły orzekania w składzie trzech sędziów w postępowaniu apelacyjnym (projektowany art. 367 § 1 zdanie pierwsze), jak również zażaleniowym (projektowany art. 397 § 1 zdanie pierwsze), w tym w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym (art. 394 § 3).
Nie znajduje uzasadnienia różnicowanie spraw konsumentów w sprawach frankowych poprzez odejście od zasady kolegialnego rozpatrywania spraw (przez trzech sędziów). Jak wskazał Rzecznik, zasada kolegialności składu orzekającego jest jedną z naczelnych zasad wymiaru sprawiedliwości oraz zapewnia większe gwarancje niezawisłości i bezstronności członków składu orzekającego. Odejście od zasady kolegialności, by zwiększyć sprawność postępowania w sprawach kredytów/pożyczek frankowych, może powodować daleko idące skutki w zakresie realizacji gwarancji procesowych stron.
Zastrzeżenia Rzecznika wywołuje również rozwiązanie zachowane w art. 15 projektu ustawy umożliwiające bankom zasądzenie przez sądy z urzędu zwrotu połowy opłaty sądowej (bez dodatkowych wniosków), jeśli do cofnięcia pozwu albo środka zaskarżenia dojdzie w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie niniejszej ustawy. RPO wyraził wątpliwość, czy regulacji tej nie sprzeciwia się zasada sprawiedliwości społecznej oraz skutek zniechęcający z art. 6 i art. 7 dyrektywy 93/13, skoro interes ekonomiczny banków stosujących nieuczciwe klauzule umowne byłby zaspokojony na etapie zwrotu opłaty od pozwu albo środka zaskarżenia. Rzecznik rekomenduje zawężenie stosowania zaproponowanego przepisu jedynie do konsumentów.