Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

"skarga nadzwyczajna od wyroku sądu rejonowego w sprawie nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Rzecznik Praw Obywatelskich z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej wniósł skargę nadzwyczajną co do całości prawomocnego nakazu zapłaty z 13 listopada 2020 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w L. w elektronicznym postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt VI Nc-e 1533590/20.

Rzecznik zarzucił Sądowi naruszenie zasady ochrony konsumenta ustanowionej w art. 76 Konstytucji RP w zw. z art. 9 Konstytucji RP. W ocenie Rzecznika naruszenie to polegało na pozbawieniu pozwanego konsumenta – będącego słabszą stroną stosunku prawnego – ochrony sądowej przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi przedsiębiorcy. Przejawem tego było pominięcie przez sąd konsumenckiej natury rozpatrywanego stosunku prawnego i ograniczenie się do stosowania wyłącznie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o elektronicznym postępowaniu upominawczym, bez uwzględnienia zasady ochrony konsumenta wynikającej z Konstytucji RP i z prawa unijnego, a w szczególności z Dyrektywy 93/133. Nakazuje ona sądowi zbadanie z urzędu postanowień umowy zawartej z konsumentem pod kątem ich abuzywności, a w realiach sprawy oznaczało to konieczność umorzenia postępowania z powodu braku podstaw do wydania nakazu zapłaty.

RPO zarzucił ponadto naruszenie prawa do sądu wyrażonego w ramach art. 45 ust. 1 Konstytucji RP takich jak prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy oraz do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności. Według Rzecznika naruszenie to polegało na wydaniu nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanemu konsumentowi, mimo że wcześniej przed tym samym sądem doszło do wszczęcia postępowania pomiędzy tymi samymi stronami o to samo roszczenie, co w konsekwencji nie uchroniło pozwanego przed niekorzystnymi skutkami ponownego powództwa o to samo roszczenie. Ponadto wydanie rozstrzygnięcia w ramach elektronicznego postępowania upominawczego, które, będąc postępowaniem o charakterze uproszczonym, nie pozwoliło właściwie zbadać okoliczności sprawy i doprowadziło do wydania niesprawiedliwego rozstrzygnięcia.

Sądowi, który wydał zaskarżony nakaz zapłaty, Rzecznik zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, to jest art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 192 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 202 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 3 k.p.c. przez ich błędne niezastosowanie. Naruszenie to polegało na wydaniu zaskarżonego nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanemu konsumentowi, mimo że wcześniej doszło do doręczenia przez ten sam sąd, temu samemu pozwanemu, wniesionego przez tego samego powoda, pozwu o to samo roszczenie. Obowiązkiem Sądu było więc odrzucenie pozwu. Wydanie zaskarżonego nakazu zapłaty było niedopuszczalne i nastąpiło w warunkach nieważności postępowania.

RPO ponadto zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, to jest art. 505 k.p.c. w zw. z art. 505 § 1 k.p.c. w zw. z art. 499 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez ich niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie to w ocenie Rzecznika polegało wydaniu nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanemu konsumentowi, mimo że na podstawie samej treści pozwu sąd powinien powziąć wątpliwości co do twierdzeń faktycznych przedsiębiorcy. W szczególności co do wysokości zadłużenia konsumenta oraz warunków zawartej z nim umowy pożyczki ze względu na ich potencjalną abuzywność. W konsekwencji Sąd powinien stwierdzić brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym i umorzyć postępowanie. "