wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przestrzegania praw i wolności obywatelskich funkcjonariuszy Straży Granicznej z dnia 2025-12-05.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przestrzegania praw i wolności obywatelskich funkcjonariuszy Straży Granicznej.
W dniach 24-26 września 2025 r. pracownicy Zespołu ds. Żołnierzy i Funkcjonariuszy, Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wizytowali Oddział Straży Granicznej w B. oraz wybrane placówki podległe. Przedmiotem zainteresowania pracowników Biura było przestrzeganie praw i wolności obywatelskich funkcjonariuszy SG. Przeprowadzono rozmowy z Komendantem, kadrą kierowniczą i przedstawicielem NSZZ FSG Oddziału Straży Granicznej oraz podległych jednostek w zakresie problemów występujących w służbie oraz zapoznano się z warunkami jej pełnienia.
W wyniku powyższego Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na dwie ważne kwestie. Po pierwsze specyfikę służby w wizytowanym Oddziale Straży Granicznej, ochraniającym newralgiczny odcinek granicy państwowej, utrzymującym integralność tejże granicy od początku wykreowanego kryzysu migracyjnego. Rzecznik dostrzegł, iż przeciwdziałanie temu zjawisku i likwidacja jego skutków wymaga od funkcjonariuszy SG ponadprzeciętnego zaangażowania, odwagi oraz wysokiej motywacji i odporności przy pełnej świadomości ryzyka utraty zdrowia i życia. W 2025 r. odnotowano 585 zdarzeń zagrażających bezpieczeństwu osób pełniących służbę w bezpośredniej ochronie granicy. Nie pozostawia to wątpliwości, że funkcjonariusze podlegają permanentnej presji w trakcie codziennej służby i związanego z tym ryzyka obrażeń fizycznych czy też bakteriologicznych. Bezpośrednim następstwem tych zdarzeń są długotrwałe absencje funkcjonariuszy na służbie. Rzecznik wskazał również, że od końca marca 2024 r. odnotowano nowy sposób organizacji przekroczeń granicy państwowej, kierując na polską stronę liczne grupy nielegalnych migrantów, które są coraz bardziej brutalne i agresywne, do ataku na funkcjonariuszy wykorzystują niebezpieczne przedmioty. Podstawowym problemem zgłaszanym przez rozmówców jest odczuwalny przez funkcjonariuszy brak wsparcia ze strony części społeczeństwa, w ich ocenie, poświęcenie, nawet w samej formacji jest niedoceniane. Przy żywieniu zbiorowym koszt wytworzenia przez wojsko posiłku dla funkcjonariuszy Straży Granicznej jest relatywnie niski. Okoliczności wspólnej służby na granicy powinny zaś skłaniać do zawarcia odpowiednich porozumień zmierzających do zapewnienia również zainteresowanym funkcjonariuszom SG ciepłego posiłku. Wspólna aprowizacja służb biorących udział w zdarzeniach o charakterze incydentalnym, szczególnie w miejscach, gdzie występują niedobory lub charakter służby nie pozwala na samodzielne wyżywienie się, w konsekwencji przyczyni się do skutecznej realizacji zadań.
Drugą kwestią podniesioną przez RPO jest problem zgłaszany przez funkcjonariuszy co do zasady ustalania okoliczności zmierzających do podwyższenia przyszłej emerytury za służbę pełnioną w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu. Obecnie § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy, wymaga od funkcjonariuszy udowodnienia „bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia”. W opinii Rzecznika interpretacja taka może być niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2014 r., zgodnie z którym § 4 pkt 1 częściowo został uznany za niezgodny z art. 15 ust. 6 w związku z ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim nakłada na funkcjonariuszy konieczność wykazania okresów służby w warunkach „bezpośrednio” zagrażających życiu lub zdrowiu. Rzecznik wskazał, że z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, ale miało charakter wyjątkowy. Wypowiedź preferencyjna prawodawcy wskazuje na możliwość gradacji zagrożeń uzasadniających podwyższenie emerytury. Natomiast sytuacja panująca aktualnie na granicy, w tym częste ataki na funkcjonariuszy przesądza o tym, że zagrożenie w tym miejscu jest rzeczywiste i konkretne.
Ponadto Rzecznik zauważył, że funkcjonariusze SG w trakcie prowadzonych wspólnych akcji nie posiadają bezpośredniej łączności z innymi służbami, gdyż środki łączności są niekompatybilne, co stanowi duże utrudnienie w synchronizacji działań poszczególnych służb. Dodatkowo psycholodzy służący w oddziałach SG sygnalizują brak etatów eksperta dla funkcjonariuszy tej specjalizacji, stanowisko dla psychologów jest jedynie w Komendzie Głównej Straży Granicznej. Poruszono także brak nadgodzin za faktycznie wykonywane konsultacje psychologiczne przeprowadzone w trakcie dyżuru domowego.
W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o dokonanie analizy oraz odniesienie się do wskazanych w wystąpieniu problemów.