Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

zgłoszenie (III OSK 2303/25) udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wraz ze stanowiskiem w sprawie skargi kasacyjnej dotyczącej udostępnienia informacji publicznej.

Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt III OSK 2303/25 w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej P. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 11 września 2025 r. (sygn. akt I SAB/Op 47/25), odrzucającego skargę P. C. na bezczynność Prezesa Zarządu Miejskiego Zarządu Komunikacji w N. sp. z o. o. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej żądanej wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2025 r. RPO wniósł o uwzględnienie tej skargi.

Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, podstawą wydanego orzeczenia był art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., na mocy którego odrzucenie skargi następuje z uwagi na niedopuszczalność skargi z innych przyczyn niż wymienione w art. 58 § 1 pkt 1-5 p.p.s.a. Tego rodzaju okolicznością w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. miał być sam fakt udzielenia przez Prezesa Zarządu Spółki odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w piśmie informacyjnym z dnia 9 maja 2025 r.

Czynność ta w ocenie Sądu miała uniemożliwiać rozpoznanie skargi. Sąd meriti uzasadnił to poprzez odwołanie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19, wedle której „[w]niesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi”.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich w zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. dokonał nieuprawnionej wykładni rozszerzającej uchwały NSA w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19, kierując się błędnie rozumianą zasadą oportunizmu procesowego poprzez zastosowanie analogii pomiędzy decyzją administracyjną a czynnością o charakterze materialnotechnicznym, polegającą na udostępnieniu informacji publicznej.

RPO wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że udzielenie informacji niepełnej stanowi rodzaj bezczynności organu obowiązanego do udostępnienia informacji publicznej. Teza taka znajduje potwierdzenie zarówno w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na tym tle wydane postanowienie, poprzez uchylenie się Sądu meriti od dokonania merytorycznej kontroli adekwatności odpowiedzi podmiotu obowiązanego w drodze wyroku wydanego w odpowiednio ukształtowanym do tego postępowaniu, w sposób negatywny oddziałuje na urzeczywistnienie przysługującego skarżącemu zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Jak wskazał Rzecznik, jednym z aspektów tego prawa jest prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury umożliwiającej uzyskanie rozstrzygnięcia w sprawie co do jej istoty. Zaskarżone postanowienie w ocenie RPO przeczy tej zasadzie. Prawo do sądu musi być aktualizowane w każdym kolejnym postępowaniu, a postępowanie, w którym prawo to doznaje uszczerbku musi zostać powtórzone. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 25 stycznia 1995 r. w sprawie o sygn. W 14/94: „[w] państwie prawnym prawo do sądu nie może być rozumiane jedynie formalnie, jako dostępność drogi sądowej w ogóle, lecz i materialnie, jako możliwość prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej”. W dialogu z Trybunałem Konstytucyjnym Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował w tym kontekście, że „celem działania sądów administracyjnych jest sądowa kontrola administracji publicznej, a nie pozbawienie strony prawa do sądu przez nadmierny i niczemu nie służący formalizm”. Rzecznik wskazał, że stanowcza wymowa tego orzeczenia nie jest odosobniona, czego wyrazem jest przede wszystkim powołana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2001 r. w sprawie o sygn. akt OPS 14/00, w której podkreślono, że formy działania organów administracji publicznej nie mogą podlegać kontroli pozornej, „wydrążonej z treści”, w wadliwie przeprowadzonym postępowaniu.