wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie detencji wobec małoletnich bez opieki posiadających status wnioskodawcy w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej z dnia 2026-01-19.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie detencji wobec małoletnich bez opieki posiadających status wnioskodawcy w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.
W dniu 1 stycznia 2026 r. weszła w życie zmiana w art. 88a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, ze zm). Umożliwia ona umieszczenie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców małoletniego bez opieki, który złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP. Rozwiązanie to stanowi odejście od dotychczas obowiązujących regulacji, które bezwzględnie wykluczały stosowanie detencji wobec małoletnich bez opieki posiadających status wnioskodawcy w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na tryb wprowadzenia tej zmiany, który w jego opinii budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia prawidłowej legislacji. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, przedstawiony Sejmowi RP w dniu 6 sierpnia 2025 r. (druk sejmowy nr 1630/X kad.) nie przewidywał zmian w art. 88a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w zakresie dopuszczenia detencji małoletnich bez opieki. Zmiana art. 88a ust. 3 pkt 3 oraz dodanie art. 88a ust. 4 zostały zaproponowane dopiero w formie poprawek po przeprowadzeniu pierwszego czytania na posiedzeniu Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych w dniu 7 października 2025 r. Projekt ustawy został więc poddany konsultacjom publicznym i opiniowaniu przed wprowadzeniem do niego istotnej zmiany – bezpośrednio ingerującej w prawa dziecka oraz sytuację prawną jednej z najbardziej wrażliwych grup cudzoziemców. Rzecznik zaznaczył, że taki tryb procedowania ustawy podważa przejrzystość procesu legislacyjnego i może być oceniany jako wątpliwy z punktu widzenia standardów prawidłowej legislacji.
W opinii RPO nowa regulacja zawarta w art. 88a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony prowadzi do istotnego obniżenia standardu ochrony praw cudzoziemców oraz praw dziecka. Stosowanie detencji wobec małoletniego cudzoziemca bez opieki nie odpowiada szczególnym potrzebom rozwojowym, emocjonalnym oraz psychologicznym dziecka. Środki o charakterze izolacyjnym mogą prowadzić do pogłębienia negatywnych skutków związanych z doświadczeniem przymusowej migracji, przemocy lub prześladowań, które często stanowią przyczynę ubiegania się o ochronę międzynarodową. Rzecznik wskazał, że dopuszczenie detencji małoletnich bez opieki, ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, stoi w sprzeczności z zasadą nadrzędności najlepszego interesu dziecka, wyrażoną w art. 72 Konstytucji RP, art. 3 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, ze zm.) oraz art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2016 r. Nr 202, str. 389).
Kwestia detencji małoletnich bez opieki w strzeżonych ośrodkach prowadzonych przez Straż Graniczną była przedmiotem wspólnego wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzeczniczki Praw Dziecka do Prezesa Rady Ministrów. Przedstawione w nim argumenty przeciwko możliwości stosowania detencji wobec małoletnich cudzoziemców niezależnie od ich wieku pozostają aktualne.
RPO podkreślił, że wnioskodawca ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien korzystać ze wzmocnionego standardu ochrony, co w szczególności dotyczy małoletnich bez opieki, należących do grupy osób szczególnie wrażliwych. Dopuszczenie możliwości umieszczenia w strzeżonym ośrodku małoletniego bez opieki, który ubiega się o udzielenie ochrony międzynarodowej, prowadzi do istotnego obniżenia dotychczasowego standardu ochrony praw małoletnich cudzoziemców.
W uzasadnieniu do poprawki polegającej na zmianie art. 88a ust. 3 pkt 3 oraz dodaniu art. 88a ust. 4 do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wskazano, że zmiany są podyktowane potrzebą doprecyzowania zasad postępowania z małoletnimi cudzoziemcami bez opieki przebywającymi w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, którzy m.in. złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Rzecznik zauważył jednak, że deklarowany cel „doprecyzowania zasad postępowania” w rzeczywistości prowadzi do istotnej zmiany charakteru regulacji przez rozszerzenie dopuszczalności stosowania detencji na małoletnich bez opieki ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, co pogarsza sytuację prawną tej szczególnie wrażliwej grupy.
W uzasadnieniu stwierdzono ponadto, że dotychczasowe przepisy w zakresie detencji małoletnich bez opieki w nieuzasadniony sposób różnicowały ich sytuację prawną, ponieważ przepisy ustawy o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, ze zm.) dopuszczały umieszczanie w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców małoletnich bez opieki powyżej 15. roku życia, natomiast ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wprowadzała bezwzględny zakaz detencji małoletnich bez opieki, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP. Na różnicowanie sytuacji prawnej dzieci przebywających w Polsce bez opieki w zależności od rodzaju postępowania administracyjnego, które toczy się w ich sprawie, RPO zwrócił uwagę w ww. wystąpieniu wraz z Rzeczniczką Praw Dziecka. Podkreślono w nim, że ustawodawca powinien co najmniej wyłączyć prawnie możliwość stosowania detencji imigracyjnej wobec małoletnich cudzoziemców bez opieki, wobec których prowadzone jest postępowanie w sprawie zobowiązania ich do powrotu, niezależnie od ich wieku.
Podniesiony w uzasadnieniu do wprowadzonej poprawki argument dotyczący konieczności zrównania sytuacji małoletnich bez opieki opiera się na założeniu, że wyższy standard przewidziany dla małoletnich bez opieki ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej był nieuzasadniony i należało go „zrównoważyć” przez umożliwienie stosowania detencji także wobec tej grupy. W ocenie RPO brak możliwości umieszczenia w strzeżonym ośrodku małoletnich bez opieki, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, stanowił jednak realizację zasady szczególnej ochrony przysługującej dzieciom, która powinna zostać rozszerzona także na pozostałych małoletnich bez opieki. RPD niezmiennie stoi na stanowisku, że poziom ochrony małoletnich bez opieki powinien być podniesiony i ujednolicony niezależnie od rodzaju prowadzonego wobec nich postępowania administracyjnego oraz ich wieku.
W uzasadnieniu do poprawki polegającej na zmianie art. 88a ust. 3 pkt 3 oraz dodaniu art. 88a ust. 4 do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony stwierdzono także, że małoletni bez opieki instrumentalnie wykorzystywali procedurę ochrony międzynarodowej, składając wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej wyłącznie w celu zwolnienia ze strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców, a następnie samowolnie opuszczali placówki opiekuńczo-wychowawcze. Rzecznik wskazał, że takie ujęcie problemu przenosi odpowiedzialność za nieskuteczność systemu opieki na dzieci i wprowadza możliwość zastosowania prewencyjnej detencji małoletnich bez opieki, opartej na domniemanym ryzyku ich przyszłego zachowania. Reakcją ustawodawcy na przypadki samowolnego opuszczania placówek opiekuńczo-wychowawczych przez małoletnich bez opieki powinno być wzmocnienie systemu wsparcia, a nie ograniczanie dotychczas przysługujących im gwarancji.
RPO zwrócił się z prośbą o zajęcie stanowiska odnośnie do przedstawionej kwestii oraz o podjęcie działań zmierzających do skutecznego zapewnienia praw małoletnich cudzoziemców przebywających na terytorium RP bez opieki, w tym rozważenie zainicjowania zmian legislacyjnych mających na celu zapewnienia standardów zgodnych z międzynarodowymi normami ochrony dzieci i zasadą najlepszego interesu dziecka.