wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie dopuszczalności tzw. częściowej prawomocności orzeczenia z dnia 2026-01-29.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie dopuszczalności tzw. częściowej prawomocności orzeczenia.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego z ponownym wystąpieniem dotyczącym stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie dopuszczalności tzw. częściowej prawomocności orzeczenia. Wystąpienie to stanowi kontynuację wcześniejszych działań Rzecznika w tej sprawie i zostało podjęte w związku z odpowiedzią Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2025 r., w której negatywnie odniesiono się do propozycji wprowadzenia do Kodeksu postępowania karnego regulacji wprost normującej instytucję częściowej prawomocności wyroku.
Rzecznik zauważył, że w odpowiedzi Ministra nie odniesiono się do kluczowego zagadnienia, jakim jest sytuacja prawna jednostki – oskarżonego oraz pokrzywdzonego – i skutki, jakie dla ich praw wywołuje połączenie kilku spraw karnych w jedno postępowanie na podstawie art. 33 Kodeksu postępowania karnego. W ocenie Rzecznika, argumentacja przedstawiona przez Ministerstwo Sprawiedliwości koncentrowała się przede wszystkim na perspektywie organizacyjnej i kompetencyjnej organów wymiaru sprawiedliwości, pomijając gwarancyjny charakter przepisów proceduralnych oraz standard sprawiedliwości proceduralnej, który powinien pozostawać w centrum regulacji procesu karnego.
Rzecznik przypomniał, że do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi dotyczące negatywnych konsekwencji łączności podmiotowej, ujawniających się w szczególności na etapie postępowania wykonawczego. W sytuacji częściowego zaskarżenia wyroku, zwłaszcza gdy dotyczy on kilku odrębnych czynów jednego oskarżonego, brak jednoznacznej regulacji dotyczącej częściowej prawomocności prowadzi do niepewności co do wykonalności rozstrzygnięć niezaskarżonych, w tym orzeczeń dotyczących kar, środków karnych oraz środków kompensacyjnych. Rzecznik podkreślił, że konsekwencje te dotykają nie tylko oskarżonych, lecz również pokrzywdzonych, którzy w praktyce są zmuszeni oczekiwać na uprawomocnienie się całego wyroku, mimo że rozstrzygnięcia ich dotyczące nie zostały objęte środkiem odwoławczym.
Odnosząc się do stanowiska Ministra Sprawiedliwości, Rzecznik wskazał, że rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych wielokrotnie stanowiły podstawę do podejmowania interwencji legislacyjnych. W jego ocenie twierdzenie, że rolą Ministerstwa Sprawiedliwości nie jest inicjowanie zmian prawa w odpowiedzi na utrwaloną lub wadliwą praktykę orzeczniczą, nie znajduje potwierdzenia w dotychczasowej praktyce ustawodawczej. Rzecznik zauważył również, że specyfika postępowania wykonawczego ogranicza możliwość skutecznej kontroli rozbieżności orzeczniczych przez Sąd Najwyższy, co dodatkowo przemawia za potrzebą jednoznacznej regulacji ustawowej.
Rzecznik odniósł się także do argumentu dotyczącego „ugruntowanej praktyki” sądów odwoławczych polegającej na orzekaniu w szerszym zakresie mimo częściowego zaskarżenia wyroku. Wskazał, że twierdzenie to nie zostało poparte danymi empirycznymi, a praktyka orzecznicza w tym zakresie jest zróżnicowana i zależna od właściwości miejscowej sądów oraz apelacji. Rzecznik podkreślił, że obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania karnego, w szczególności art. 433 § 1, jednoznacznie wiążą sąd odwoławczy granicami zaskarżenia, a wyjątki od tej zasady mają charakter ściśle określony i wyjątkowy.
W ocenie Rzecznika, możliwość orzekania przez sąd drugiej instancji poza granicami środka odwoławczego nie stoi na przeszkodzie przyjęciu koncepcji częściowej prawomocności orzeczenia. Rzecznik zwrócił uwagę, że analogiczne rozwiązania funkcjonują od lat w postępowaniu cywilnym i nie prowadzą do destabilizacji systemu ani naruszenia zasady niepodzielności przedmiotu procesu. Zdaniem Rzecznika, argumenty odwołujące się do wygody organizacyjnej sądów nie mogą przeważać nad potrzebą zapewnienia jednostce realnej ochrony jej praw procesowych.
Rzecznik wskazał również na aktualny kontekst ustrojowy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, zauważając, że klasyczne ujęcie prawomocności jako połączenia niezaskarżalności i niepodważalności orzeczenia ulega obecnie istotnym napięciom. W tej sytuacji, w ocenie Rzecznika, przyjęcie koncepcji prawomocności rozumianej jako niezaskarżalność w drodze zwyczajnych środków odwoławczych, połączonej z wykonalnością orzeczenia, może w większym stopniu sprzyjać bezpieczeństwu prawnemu stron postępowania.
Mając na uwadze przedstawione argumenty, Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o rozważenie zainicjowania prac legislacyjnych zmierzających do jednoznacznego uregulowania instytucji częściowej prawomocności orzeczenia w Kodeksie postępowania karnego.