wystąpienie do Ministra Finansów w sprawie zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla osób najbliższych z dnia 2026-02-12.
wystąpienie do Ministra Finansów w sprawie zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla osób najbliższych.
Rzecznik zwrócił się do Ministra Finansów w związku z licznymi skargami obywatelskimi dotyczącymi kwestii zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla osób najbliższych. Analiza kierowanych skarg wskazuje, że nadal osią sporów między podatnikami a organami jest możliwość skorzystania ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w przypadku terminowego zgłoszenia do organu podatkowego faktu otrzymania darowizny, ale dokonania przez darczyńcę przelewu środków pieniężnych na rachunek wierzyciela obdarowanego w wykonaniu zobowiązania obdarowanego wobec tego podmiotu.
Rzecznik wskazał na ocenę sądów administracyjnych, które przyjęły korzystną dla podatników interpretację spornego uregulowania, dopuszczającą skorzystanie ze zwolnienia podatkowego w sytuacji przekazania środków pieniężnych bezpośrednio na rachunek bankowy osoby trzeciej – wierzyciela obdarowanego. Ponadto cel, jakim jest zapewnienie szczelności systemu podatkowego, zostanie osiągnięty także w przypadku, gdy mamy do czynienia z udokumentowaniem darowizny środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek bankowy innego niż obdarowany podmiotu, ale na jego rzecz. W takiej sytuacji nie wystąpi pole do nadużyć i jednocześnie zapewniona zostanie pełna realizacja normy celu społecznego.
Rzecznik powołał się na uchwałę NSA z 2023 r. podjętą na wniosek RPO dotyczącą problematyki tzw. darowizn gotówkowych, tj. sytuacji dokonania wpłaty przez obdarowanego na własną rzecz środków pieniężnych otrzymanych od darczyńcy w gotówce. NSA uznał wówczas, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest udokumentowanie dokonania przekazania środków pieniężnych we wskazany w tym przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. Sentencje zawarte w ww. uchwale NSA organy podatkowe zaczęły traktować jako uniwersalną i mającą szerokie zastosowanie także do innych spraw, niż dotyczące tzw. darowizn gotówkowych.
Mając na uwadze powyższe, w opinii Rzecznika nie do zaakceptowania jest profiskalne stanowisko prezentowane przez organy podatkowe, które prowadzi do zwężającej interpretacji art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d, w efekcie pozbawiając podatników możliwości skutecznego skorzystania ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn dla osób najbliższych. Niejasna konstrukcja ww. zwolnienia i niekorzystna wykładnia spornego sformułowania w praktyce prowadzi do powstania stanu niepewności wśród obywateli i konieczności kierowania spraw do sądów. Co więcej, dla podatników nie jest zrozumiałe, dlaczego w podobnych sytuacjach część obywateli może skutecznie skorzystać ze zwolnienia podatkowego, a pozostali nie. Taki stan wywołuje wątpliwości co do jednolitości stosowania przepisów oraz przejrzystości systemu podatkowego.
Rzecznik nadmienił, że zwolnienie dla osób najbliższych ma charakter prorodzinny i ma służyć wspieraniu obywateli w realizacji ich potrzeb rodzinnych. Rozwiązanie to stanowi wyraz realizacji art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, który nakłada na państwo obowiązek uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej.
Reasumując, Rzecznik zwrócił się do Ministra Finansów z prośbą o rozważenie dokonania zmiany w zakresie dotychczasowej praktyki oraz o wskazanie możliwych działań, także legislacyjnych, w celu zapewnienia jednoznacznego i przewidywalnego stosowania omawianych przepisów na korzyść podatników.