zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczącym statusu nabywcy roszczeń dekretowych jako strony w postępowaniu o ustanowienie użytkowania wieczystego z dnia 2026-02-26.
zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczącym statusu nabywcy roszczeń dekretowych jako strony w postępowaniu o ustanowienie użytkowania wieczystego.
W ocenie Rzecznika nie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia w trybie art. 269 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie to służy zapewnieniu jednolitości orzecznictwa w sytuacji rzeczywistej rozbieżności wykładni przepisów prawa, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady niezawisłości sędziowskiej. Związanie stanowiskiem wyrażonym w uchwale może dotyczyć wyłącznie wykładni zawartej w jej sentencji, w granicach wyznaczonych treścią pytania prawnego.
Sentencja uchwały NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, odnosi się wyłącznie do kwestii, czy cesjonariusz wierzytelności z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego może wywodzić interes prawny z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Odpowiedź na tak postawione pytanie była negatywna. Uchwała ta nie rozstrzyga natomiast wprost, czy źródłem interesu prawnego może być sam art. 7 dekretu ani czy przymiot strony może wynikać bezpośrednio z prawa własności nieruchomości budynkowej oraz związanych z nią praw.
Tymczasem Sąd pytający wyraźnie wskazuje, że źródła interesu prawnego upatruje nie w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz w art. 7 dekretu warszawskiego jako normie szczególnej, a także w prawie własności budynku, które – w jego ocenie – pozostaje w konstrukcyjnej łączności z prawem do gruntu. W tak ujętej perspektywie ewentualne rozstrzygnięcie nie polegałoby na odmiennej interpretacji art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego niż ta wyrażona w uchwale I OPS 1/23, lecz na przyjęciu odmiennej podstawy normatywnej oceny statusu strony.
Nie zachodzi zatem sprzeczność między stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd pytający a literalnym brzmieniem sentencji uchwały z 10 kwietnia 2024 r. W takiej sytuacji brak jest podstaw do inicjowania procedury zmierzającej do modyfikacji stanowiska wyrażonego w uchwale abstrakcyjnej. Ocena prawidłowości przyjętej przez Sąd pierwszej instancji koncepcji prawnej powinna nastąpić w toku zwykłej kontroli instancyjnej, a nie w drodze kolejnej uchwały.
Dodatkowo należy zauważyć, że stan faktyczny sprawy rozpoznawanej przez WSA w Warszawie różni się istotnie od sytuacji, które legły u podstaw rozbieżności orzeczniczych prowadzących do wydania uchwały I OPS 1/23. Przedmiotem czynności prawnej z 1949 r. była sprzedaż nieruchomości budynkowej wraz z roszczeniami dekretowymi, dokonana w realiach prawnych obowiązujących wówczas i przed formalnym objęciem gruntu w posiadanie przez gminę. Ocena skutków takiej czynności – zwłaszcza w kontekście wieloletniej bezczynności organów oraz stwierdzenia nieważności wcześniejszej decyzji odmownej – wymaga indywidualnej analizy i nie może zostać uogólniona w drodze abstrakcyjnej wykładni.
Rzecznik dostrzega także szerszy kontekst systemowy. W praktyce uchwała I OPS 1/23 bywa traktowana jako podstawa do automatycznego kwestionowania statusu właścicieli nieruchomości budynkowych, którzy nabyli swoje prawa w zwykłym obrocie cywilnoprawnym, nie zaś w ramach tzw. handlu roszczeniami dekretowymi. Tak szerokie stosowanie sentencji uchwały, wykraczające poza jej literalny zakres, może rodzić poważne wątpliwości z punktu widzenia ochrony praw majątkowych gwarantowanych przez art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 64 Konstytucji RP.
Postępowanie w trybie art. 269 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na brak możliwości odmowy podjęcia uchwały, powinno w takich okolicznościach zakończyć się uchwałą o pozostawieniu zagadnienia prawnego bez rozpoznania. Mechanizm ten znajduje oparcie w ukształtowanej praktyce orzeczniczej, gdy przedstawione pytanie nie spełnia warunków dopuszczalności bądź nie zachodzi rzeczywista potrzeba ingerencji uchwałodawczej.
Naczelny Sąd Administracyjny podjął następującą uchwałę: „Nabywcy roszczeń wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 ze zm.) nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów dekretu.”