Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

zgłoszenie udziału w postępowaniu toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego.

Działając na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: „p.p.s.a.”), Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu toczącym się przed WSA w W. w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 9 września 2025 r. (dalej: „Decyzja DIAS w W.”), znak sprawy:1401-IOM.4104.194.2025.5.ZM, UNP: 1401-25-278314, która utrzymuje w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (dalej: “Decyzja NUS w G.”) z dnia 28 maja 2025 r., znak sprawy: 1404-SPV.4104.55.2025, UNP: L0347156416. Przedmiotem ustalenia było zobowiązanie podatkowe w wysokości 3.700 zł. RPO wniósł o uchylenie w całości Decyzji DIAS w W. i wcześniejszej Decyzji NUS w G. oraz o umorzenie postępowania administracyjnego.

W dniu 4 lipca 2019 roku Skarżący (brat zmarłej) nabył z mocy ustawy spadek. Odpis postanowienia z dnia 25 listopada 2021 r. (sygn. akt I Ns 114/21) został wysłany przez Sąd Rejonowy w G. - I Wydział Cywilny do Urzędu Skarbowego w G. w dniu 1 kwietnia 2022 r. W dniu 20 listopada 2024 r. Skarżący złożył do Urzędu Skarbowego w W. zeznanie podatkowe (SD-3) wraz z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w G. o stwierdzeniu nabycia spadku. Dokumenty te zostały przekazane według właściwości przez NUS w W. do NUS w G. (pismo z dnia 18 czerwca 2025 r.). W złożonym zeznaniu Skarżący wykazał nabycie tytułem dziedziczenia środków pieniężnych w kwocie 70.194,55 zł. Dnia 27 stycznia 2025 r. NUS w G. wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość środków pieniężnych wchodzących w skład spadku. Wezwanie zostało ponowione 13 marca 2025 r., sformułowano też prośbę o wskazanie nazwy i adresu banku/instytucji, która dokonała wypłaty środków z tytułu nabycia spadku po zmarłej. Następnie Skarżący przedstawił zaświadczenie Domu Pomocy Społecznej w Ż. z dnia 13 marca 2025 r., na mocy którego została wypłacona mu kwota 71.305,76 zł. W odpowiedzi na wezwanie NUS w G. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości podatku od spadków i darowizn jako bezprzedmiotowego.

W związku z nabyciem spadku po zmarłej siostrze NUS w G. ustalił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn w wysokości 3.700 zł (decyzja z dnia 28 maja 2025 r.). W uzasadnieniu do swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie Skarżącego nie może zostać zastosowany przepis o zwolnieniu dla osób najbliższych, o którym mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2021 r. poz. 111 ze zm., dalej: „u.p.s.d.”), ponieważ nie zostało terminowo złożone zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych (SD-Z2). Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym powołał się na brak wiedzy o konieczności dokonania zgłoszenia nabycia spadku po zmarłej siostrze, a także niemożność uzyskania informacji o tym obowiązku od Sądu Rejonowego w G. Jednocześnie łącznie z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie terminu na złożenie zgłoszenia (SD-Z2) i dołączył wymagany dokument.

Dnia 9 września 2025 r. DIAS w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że Skarżący nie dokonał w ustawowym terminie zgłoszenia nabycia majątku, w związku z czym nie może skorzystać ze zwolnienia dla tzw. osób najbliższych. Jednocześnie doszedł do wniosku, że obowiązek złożenia zeznania podatkowego powstał z mocy prawa w dniu 4 stycznia 2020 roku oraz przyjął, iż prawo do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe wygasło 31 grudnia 2025 r. Od rozstrzygnięcia organu drugiej instancji została wniesiona skarga do WSA w W., w której Skarżący wniósł o uznanie rozstrzygnięć organów podatkowych za niezasadne i niesłuszne.

Po zapoznaniu się z przedmiotową sprawą, Rzecznik Praw Obywatelskich postanowił przystąpić do niniejszego postępowania. Zdaniem RPO w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji (art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej – jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania). W tej sprawie DIAS w W. powinien był uchylić decyzję NUS w G. oraz umorzyć postępowanie z uwagi na przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że zasadny jest wniosek o wyeliminowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia organów podatkowych oraz umorzenie postępowanie stosownie do treści artykułu 145 § 3 p.p.s.a.