Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w sprawie wpisu danych nieletniego do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.

Działając na podstawie art. 14 pkt 4 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO (Dz.U. z 2024 r., poz. 1264 ze zm.) w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), z art. 27 i 397 § 1 ustawy z 9 czerwca 2022 r., art. 351 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. oraz art. 169 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 27 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu przed Sądem Rejonowym oraz wniósł o uzupełnienie postanowienia z 21 listopada 2018 r. i przywrócenie terminu do złożenia ww. wniosku o uzupełnienie. Zdaniem RPO skutki zamieszczenia danych nieletniego w Rejestrze byłyby niewspółmiernie surowe.

Nieletni I.Z. zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o pomoc w usunięciu wpisu jego danych z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, po tym jak dopuścił się czynu zabronionego polegającego na składaniu małoletniemu poniżej 15. roku życia propozycji obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej albo udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych zmierzającej do jej realizacji za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej (z art. 200a § 2 k.k.). Sam nieletni, jak i jego rodzice dowiedzieli się o wpisie już po fakcie – z założenia zatem po uprawomocnieniu orzeczenia. W toku postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Rejonowego w G. nie zostali na żadnym jego etapie poinformowani o tak dotkliwym środku. Zatem osoby, których dotyczy wpis, nie miały możliwości podjęcia skutecznej ochrony przysługujących im praw.

W ocenie Rzecznika doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa obywatela do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) wynikające zwłaszcza z art. 47, art. 51 i art. 72 Konstytucji. Poza tym brak rzetelnej informacji o procedurach narusza dodatkowo zasadę zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Okoliczności te uzasadniają udział RPO w niniejszym postępowaniu.

Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że uzupełnienie postanowienia Sądu Rejonowego w G. (z dnia 21 listopada 2018 r.) jest niezbędne dla ochrony praw nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego z art. 200a § 2 k.k. Na podstawie art. 6 pkt 2 u.p.n. sąd zastosował wobec nieletniego wówczas środek wychowawczy w postaci zobowiązania do uczęszczania na spotkania z psychologiem terapeutą, a wykonanie tego obowiązku poddał nadzorowi kuratora sądowego. Rzecznik wskazał, że czyn popełniony przez nieletniego I.Z. miał charakter jednorazowy i był nieprzemyślanym wybrykiem młodości. Jednocześnie podkreślił, że zrozumiał on swój błąd i bardzo go żałuje. W związku z powyższym nieletni w sposób oczywisty nie stanowi tak daleko idącego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego, by informować osoby trzecie o jego danych wrażliwych i szczegółach dotyczących ukarania. Podkreślenia wymaga fakt, iż I.Z. dowiedział się o wpisie do Rejestru dopiero w momencie ubiegania się o podjęcie praktyk studenckich, kiedy to uczelnia rozpoczęła proces zbierania zaświadczeń z Krajowego Rejestru Karnego oraz Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Z uwagi na popełniony czyn karalny i dane figurujące w Rejestrze nie może on odbyć praktyk niezbędnych do ukończenia studiów dietetyki. Obecnie funkcjonuje w społeczeństwie bez zarzutu, w związku z czym dodatkowe napiętnowanie I.Z. w postaci umieszczenia jego danych w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, kolokwialnie określanym przez opinię publiczną jako „rejestr pedofilów”, stanowi środek nadmiernie dolegliwy. Warto wskazać, że na skutek interwencji RPO sądy niejednokrotnie dokonywały już zmian w swoich orzeczeniach w podobnych sprawach.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie uczestniczył w postępowaniu dotyczącym I.Z., informację o sprawie uzyskał dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia. Tym samym o jej rozstrzygnięciu i okolicznościach dowiedział się dopiero po zapoznaniu się z aktami postępowania, co miało miejsce 13 marca 2026 r. Niemożność wcześniejszego zgłoszenia udziału w postępowaniu była zatem spowodowana przyczynami niezależnymi od Rzecznika. Jednocześnie RPO ma świadomość tego, że w świetle art. 169 § 4 k.p.c. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych. W opinii Rzecznika całość przytoczonej wyżej argumentacji wskazuje właśnie, że mamy do czynienia z takowym przypadkiem.

Podsumowując, Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu sądowym oraz wniósł jak na wstępie – o uzupełnienie postanowienia Sądu Rejonowego w R. i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie.