wystąpienie do Marszałka Województwa Małopolskiego w sprawie zasad udziału w projekcie „Małopolski Pociąg do Kariery – sezon I”, realizowanym w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027 z dnia 2026-03-23.
wystąpienie do Marszałka Województwa Małopolskiego w sprawie zasad udziału w projekcie „Małopolski Pociąg do Kariery – sezon I”, realizowanym w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęły skargi dotyczące zasad rekrutacji w projekcie „Małopolski Pociąg do Kariery – sezon I”, realizowanym w ramach programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027. Skarżący wskazali, że przyjęte kryteria prowadzą do zróżnicowania sytuacji osób ubiegających się o wsparcie w sposób, który może mieć charakter dyskryminujący, polegający na uprzywilejowaniu kobiet z niskim poziomem wykształcenia przy jednoczesnym pominięciu mężczyzn znajdujących się w porównywalnym położeniu. W ocenie Rzecznika zarzuty te nie odnoszą się do incydentalnych nieprawidłowości w toku naboru, lecz dotyczą samej konstrukcji mechanizmu wsparcia oraz przyjętych na poziomie programowym kryteriów dostępu.
W toku badania sprawy Rzecznik uzyskał stanowisko Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie, który wskazał, że zastosowane rozwiązania stanowią realizację założeń określonych w Szczegółowym Opisie Priorytetów Programu. W ocenie tego organu preferencyjne traktowanie wybranych grup, w tym kobiet z niskim poziomem wykształcenia, ma charakter działań wyrównawczych, ukierunkowanych na wsparcie osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Rzecznik odnotował jednak, że przyjęte rozwiązania zostały zaprojektowane na etapie tworzenia dokumentacji programowej i były następnie konsekwentnie wdrażane, co oznacza, że odpowiedzialność za ich skutki nie może być ograniczana wyłącznie do poziomu realizacji projektu.
W ocenie Rzecznika zasadniczy problem sprowadza się do tego, że mechanizm przewidujący uprzywilejowanie kobiet z niskim poziomem wykształcenia, choć formalnie uzasadniany jako instrument wyrównywania szans, w rzeczywistości prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji osób znajdujących się w porównywalnym położeniu. RPO podkreślił, że dopuszczalność stosowania tzw. uprzywilejowania wyrównawczego nie budzi wątpliwości, jednak środki tego rodzaju muszą być oparte na rzetelnej diagnozie rzeczywistych nierówności oraz spełniać wymogi proporcjonalności i adekwatności.
Rzecznik wskazał, że w analizowanej sprawie nie wykazano w sposób wystarczający istnienia rzeczywistej nierówności faktycznej uzasadniającej przyjęcie preferencji ze względu na płeć. Jednocześnie przyjęte kryterium ma charakter nadmiernie generalizujący i nie uwzględnia zróżnicowania sytuacji osób znajdujących się zarówno w obrębie grupy objętej preferencją, jak i poza nią. W konsekwencji mechanizm ten nie pozostaje w dostatecznie ścisłym związku z celem, któremu ma służyć, a jego konstrukcja nie odpowiada wymogowi adekwatności.
Rzecznik zwrócił ponadto uwagę, że nie wykazano, aby zastosowany środek był konieczny do osiągnięcia zamierzonego celu przy użyciu mniej restrykcyjnych instrumentów. W ocenie RPO przyjęte rozwiązanie prowadzi również do nadmiernego obciążenia osób spoza grupy uprzywilejowanej, w szczególności mężczyzn o niskich kwalifikacjach, którzy zostali wyłączeni z preferencji mimo porównywalnej sytuacji faktycznej. Tym samym środek, który miał służyć wyrównywaniu szans, doprowadził do ustanowienia nowej nierówności w dostępie do wsparcia publicznego.
Rzecznik podkreślił także brak odpowiednich mechanizmów monitorowania i ewaluacji przyjętego rozwiązania, co podważa jego tymczasowy charakter i uniemożliwia ocenę zasadności dalszego stosowania preferencji. W ocenie RPO uprzywilejowanie wyrównawcze może być akceptowane jedynie jako środek przejściowy, podlegający bieżącej kontroli.
W konsekwencji Rzecznik uznał, że przyjęty w dokumentacji programowej mechanizm przekracza granice dopuszczalnego uprzywilejowania wyrównawczego i prowadzi do naruszenia zasady równości oraz zakazu dyskryminacji. Naruszenie to wynika zarówno z wadliwej konstrukcji samego środka, jak i z braku dostatecznego uzasadnienia dla odstępstwa od zasady równego traktowania, w szczególności w zakresie zastosowania kryterium płci oraz skali przyjętej preferencji.