Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie umożliwienia niepełnoletnim maturzystom dostępu do studiów w służbie kandydackiej Państwowej Straży Pożarnej.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o podjęcie działań w związku z ograniczeniem dostępu niepełnoletnich maturzystów – kandydatów na studia w służbie kandydackiej Państwowej Straży Pożarnej pełnionej w Akademii Pożarniczej w Warszawie.

Problem ten dotyczy zróżnicowania sytuacji kandydatów wyłącznie ze względu na wiek, która ma być konsekwencją polityki edukacyjnej państwa, spowodowanej możliwością wcześniejszego rozpoczęcia nauki. Kandydaci mimo posiadania identycznych kompetencji i kwalifikacji po zdaniu egzaminu maturalnego mogą bez przeszkód podejmować studia cywilne za zgodą przedstawiciela ustawowego, lecz nie mogą rozpocząć studiów w służbie kandydackiej. Zdaniem Pani Poseł, która zasygnalizowała Rzecznikowi ten problem, należy go rozwiązać w trybie pilnym poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. – Dz.U. z 2025 r. poz. 1312 z późn. zm.) oraz w wytycznych Akademii Pożarniczej na wzór rozwiązań zastosowanych przez Ministra Obrony Narodowej. W przeciwnym razie kandydaci na studia kończący szkołę średnią w bieżącym roku będą wykluczeni z procesu rekrutacji z powodów formalnych.

Przedstawione zagadnienie było już wcześniej przedmiotem zainteresowania Rzecznika Praw Obywatelskich. Pismem z dnia 3 lipca 2023 r. Rzecznik wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zgłaszając problem z rekrutacją na studia magisterskie strażaków w służbie kandydackiej w Szkole Głównej Służby Pożarniczej. Z uzyskanej 9 października 2023 r. odpowiedzi Ministra wynikało, że dostrzegł on potrzebę zmiany obowiązujących regulacji i zapowiedział planowaną przez resort MSWiA modyfikację przepisów art. 112 podczas kolejnej nowelizacji ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Aktualnie z treści ww. art. ustawy nie wynika jednak, aby dokonano zmian przepisów odnoszących się do możliwości odebrania od osoby ubiegającej się o przyjęcie do służby kandydackiej oświadczenia woli w przedmiocie zobowiązania do pełnienia służby w szeregach PSP po zakończeniu nauki.

W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Ministra z prośbą o zapoznanie się z tym zagadnieniem i wyrażenie stanowiska w niniejszej sprawie.

 

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował, że wymóg pełnoletności kandydatów do służby kandydackiej w Państwowej Straży Pożarnej wynika z charakteru tej służby, która rozpoczyna się już w trakcie kształcenia i wiąże się z realnymi obowiązkami oraz ryzykiem (m.in. praca w nocy, zadania niebezpieczne, narażenie na czynniki szkodliwe). Osoby niepełnoletnie nie mogą prawnie wykonywać takich zadań, a dodatkowo ich udział rodziłby problemy prawne (np. wątpliwa skuteczność zobowiązania do służby) i organizacyjne (odpowiedzialność za bezpieczeństwo, udział opiekunów).
Choć przepisy nie wskazują wprost pełnoletności jako warunku, wynika ona z innych regulacji i praktyki służby. Jednocześnie wprowadzono częściowe ułatwienie od roku 2026/2027 do rekrutacji mogą przystąpić osoby, które ukończą 18 lat najpóźniej do końca maja lub czerwca (w zależności od szkoły). Mimo trwających prac nad szerszą reformą przepisów, obecnie utrzymanie wymogu pełnoletności MSWiA uznaje za zasadne.