Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie utrudnionego dostępu do opieki zdrowotnej dla obywateli Ukrainy.

Rzecznik Praw Obywatelskich nawiązał do sygnałów otrzymywanych z Fundacji (…), dotyczących kwestii zasad zawierania dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w Narodowym Funduszu Zdrowia przez obywateli Ukrainy posiadających status UKR. Z przesłanej do Biura RPO korespondencji wynika, że po zmianach w zasadach dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, które weszły w życie 5 marca 2026 roku, napływa znaczna liczba zgłoszeń od obywateli Ukrainy, którzy utracili dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ. Część z tych osób deklaruje gotowość do samodzielnego opłacania składek na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

W nawiązaniu do ww. doniesień Rzecznik nadmienił, że obywatele Ukrainy otrzymują informację w oddziałach NFZ o braku możliwości zawarcia takiej umowy bez wcześniejszego uiszczenia jednorazowej opłaty dodatkowej w wysokości około 17–18 tysięcy złotych. Opłata ta ma być uzasadniana tym, że dana osoba nie była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce lub nie opłacała składek w ciągu ostatnich kilku lat. Zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem w określonych warunkach jest uzależnione od wniesienia opłaty dodatkowej. Jej wysokość uzależniona jest od długości okresu niepodlegania temu ubezpieczeniu i kształtuje się od 20% (w przypadku, gdy okres nieobjęcia ubezpieczeniem wynosił od 3 miesięcy do 1 roku) do 200% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki (w przypadku, gdy przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym i opłacaniu składek wynosi nieprzerwanie powyżej 10 lat).

Rzecznik Praw Obywatelskich nie neguje zasadności pobierana tej opłaty w okolicznościach przewidzianych przepisami. Pragnie jedynie wskazać na wątpliwości interpretacyjne co do konieczności wniesienia opłaty dodatkowej przez obywateli Ukrainy, którzy chcą się ubezpieczyć dobrowolnie, a do 5 marca 2026 r. korzystali z uprawnień w dostępie do publicznej ochrony zdrowia w Polsce na podstawie tzw. specustawy.

Zgodnie z dotychczasowym art. 37., obywatel Ukrainy, którego pobyt w Polsce był uznawany za legalny na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, był uprawniony do korzystania z opieki medycznej obejmującej świadczenia opieki zdrowotnej na zasadach i w zakresie, w jakim osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przysługuje prawo do świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, z określonymi w tej regulacji włączeniami. Powstają zatem wątpliwości interpretacyjne dotyczące zasad naliczania opłaty dodatkowej wobec tej grupy osób.

W związku z powyższym, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pana Prezesa z prośbą o przedstawienie stanowiska w zakresie przedstawionych wątpliwości interpretacyjnych.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wyjaśnił, że obywatele Ukrainy ze statusem UKR, którzy chcą zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce, co do zasady podlegają obowiązkowi wniesienia opłaty dodatkowej za okres, w którym nie byli objęci ubezpieczeniem zdrowotnym. Wynika to z faktu, że korzystanie przez nich ze świadczeń zdrowotnych na podstawie przepisów szczególnych (tzw. „ustawy pomocowej” oraz przepisów ją wygaszających) nie oznaczało objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w rozumieniu ustawy o świadczeniach. W konsekwencji okres pobytu w Polsce ze statusem UKR, mimo prawa do świadczeń finansowanych przez NFZ, traktowany jest jako okres braku ubezpieczenia i jest uwzględniany przy naliczaniu opłaty dodatkowej.
Jednocześnie Prezes NFZ zaznaczył, iż istnieje możliwość ubiegania się o zwolnienie z tej opłaty lub rozłożenie jej na raty. Decyzje w tym zakresie podejmowane są indywidualnie przez dyrektorów oddziałów NFZ, z uwzględnieniem sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawcy.