wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie przepadku elektronicznych nośników danych, danych informatycznych oraz innych niematerialnych składników mienia wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa z dnia 2026-04-07.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego w sprawie przepadku elektronicznych nośników danych, danych informatycznych oraz innych niematerialnych składników mienia wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o analizę problemu dotyczącego relacji pomiędzy przepadkiem elektronicznego nośnika danych (np. telefonu, smartfona, laptopa, dysku SSD czy innego dysku zewnętrznego) a przepadkiem danych informatycznych zapisanych na takim urządzeniu. Z otrzymywanych przez RPO sygnałów wynika, że odrębne traktowanie tych dwóch kategorii nie stanowi utrwalonej praktyki orzeczniczej.
Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że w orzecznictwie incydentalnie wskazuje się, że „Orzeczony na podstawie art. 44 § 2 k.k. przepadek samego nośnika informatycznego (dysku, notebooka) nie obejmuje zapisanych na nim danych. Przepadek danych informatycznych i przepadek ich nośnika muszą być traktowane jako dwa odrębne rozstrzygnięcia; przepadek danych można orzec bez orzekania przepadku nośnika i odwrotnie”. Z udostępnionych RPO danych wynika, że sądy orzekając przepadek np. smartfona, nie analizują potrzeby orzeczenia także danych znajdujących się na urządzeniu i nie pozwalają np. na zgranie treści o znaczeniu emocjonalnym na inny nośnik danych. Oznacza to, że orzeczenie przepadku tych danych wraz z przepadkiem nośnika danych jest dodatkową, niewspółmierną dolegliwością.
Rzecznik zwrócił uwagę na wątpliwości dotyczące danych przechowywanych poza urządzeniem, ale z nim funkcjonalnie powiązanych, w szczególności danych zapisanych równolegle na dyskach wirtualnych lub w tzw. w chmurze. Zdaniem RPO aktualnie brak jest rozwiązań normatywnych odnoszących się do przepadku danych informatycznych zapisanych w taki sposób.
Rzecznik Praw Obywatelskich dodatkowo wskazał na wątpliwości związane z orzekaniem przepadku mienia, które należy oceniać w świetle prawa Unii Europejskiej. Przepis art. 2 pkt 3 rozporządzenia 2018/1805 dopuszcza mienie każdego rodzaju materialne lub niematerialne, ruchome lub nieruchome oraz dokumenty lub instrumenty prawne potwierdzające prawo do jego posiadania albo prawo z nim związane. Mieniem niematerialnym jest zgodnie z przepisami rozporządzenia 2018/1805 oraz dyrektywy 2014/42 i dyrektywy 2024/1260 także np. konto na giełdzie kryptowalut czy konto na YouTube. Trudności w znalezieniu odpowiedniej podstawy prawnej do orzeczenia przepadku rzeczy niematerialnych dotyczą zatem m.in. Binance, kont lub profili w mediach społecznościowych, kanałów na komunikatorach (jak Whatsapp czy Telegram).
Mając na uwadze przedłożone racje, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o dokonanie analizy wskazanych problemów oraz poinformowanie RPO o zajętym stanowisku.