wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące postępowania wyjaśniającego w sprawie deportacji obywateli Afganistanu przeprowadzonej 10 kwietnia 2026 r z dnia 2026-05-12.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące postępowania wyjaśniającego w sprawie deportacji obywateli Afganistanu przeprowadzonej 10 kwietnia 2026 r.
W dniu 3 kwietnia 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komendanta Głównego Straży Granicznej z prośbą o informację na temat planowanej operacji powrotowej. Chodziło o ustalenie wielu szczegółów dotyczących wydalenia z Polski obywateli Afganistanu – w tym m.in. terminu, miejsca wylotu i listy osób objętych deportacją.
Z odpowiedzi nadesłanej do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wynikało, że zaplanowano deportację 9 osób, wskazano również datę oraz fakt poinformowania o tym pozarządowych organizacji monitorujących. Jednak RPO nie uzyskał informacji dotyczących listy osób, miejsca realizacji operacji oraz potwierdzenia, czy i kiedy pełnomocnicy cudzoziemców zostali poinformowani o planowanej deportacji ich mocodawców, jak również czy którakolwiek z organizacji pozarządowych zgłosiła swój udział w tej operacji. Z uwagi na powyższe Rzecznik zwrócił się ponownie do Zastępcy Komendanta Głównego Straży Granicznej, pismem z dnia 9 kwietnia 2026 r. zawnioskował ponownie o przedstawienie pełnych informacji. Dopiero 10 kwietnia 2026 r. o godz. 16:16 otrzymał częściowe uzupełnienie, wskazujące miejsce operacji, udział organizacji pozarządowej oraz listę 3 osób objętych deportacją, co oznacza, że informacje te zostały przekazane już po jej przeprowadzeniu.
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich taki sposób komunikowania się centralnego organu administracji rządowej budzi poważne zastrzeżenia i nie może pozostać bez komentarza. Dotychczasowy przebieg korespondencji wskazuje na powtarzające się uchybienia polegające na opieszałym i nieterminowym udzielaniu odpowiedzi, konieczności kierowania ponagleń oraz nieprzekazywaniu wszystkich wnioskowanych informacji, w tym danych o kluczowym znaczeniu dla prowadzonego postępowania. Szczególnie niepokojący jest fakt, że istotna część informacji została przekazana dopiero po przeprowadzeniu deportacji, co prowadzi do faktycznego podważenia konstytucyjnej funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich. Według Rzecznika takie działania należy ocenić jako naruszenie obowiązków wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o RPO, który jednoznacznie nakłada na organy władzy publicznej obowiązek współdziałania oraz udzielania niezbędnej pomocy.
Rzecznik zwrócił też uwagę na kwestie przestrzegania prawa międzynarodowego. Zgodnie z uzyskanymi przez RPO informacjami, rozbieżność pomiędzy liczbą 9 obywateli Afganistanu planowanych do objęcia operacją powrotową a liczbą 3 osób faktycznie deportowanych, wynikała z zastosowania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka środków tymczasowych (interim measures) na podstawie art. 39 Regulaminu Trybunału. Ustalenia poczynione przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich wskazują, że Straż Graniczna posiadała wiedzę o wydaniu środków tymczasowych co najmniej wobec 2 z 3 cudzoziemców, którzy ostatecznie zostali deportowani, a więc nie tylko wobec 6 cudzoziemców pozostałych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. RPO podkreślił, że informacja o zastosowaniu środków tymczasowych została skutecznie i terminowo doręczona właściwemu organowi na co najmniej 1,5 godziny przed rozpoczęciem czynności deportacyjnych. W tych okolicznościach ich nieuwzględnienie należy ocenić jako poważne uchybienie, które wymaga szczegółowego wyjaśnienia.
Z uwagi na powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o dokonanie oceny sposobu komunikowania się Komendanta Głównego Straży Granicznej, w szczególności pod kątem prawidłowości i terminowości realizacji obowiązków ustawowych.