wystąpienie do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości w sprawie wpływu procedury „Niebieskie Karty” na realizację wolności oraz praw jednostek będących jej uczestnikami z dnia 2026-06-01.
wystąpienie do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości w sprawie wpływu procedury „Niebieskie Karty” na realizację wolności oraz praw jednostek będących jej uczestnikami.
Rzecznik Praw Obywatelskich przykłada ogromną wagę do kwestii zapewnienia przez władze publiczne skuteczności mechanizmowi przeciwdziałania i sankcjonowania wszelkich przejawów przemocy. Szczególne znaczenie ma dla RPO zagwarantowanie efektywnej ochrony osobom doznającym przemocy domowej.
Rzecznik zwrócił uwagę, że kierowane do Biura RPO wnioski wskazują przede wszystkim na kwestię reprezentacji osoby stosującej przemoc przez pełnomocnika w procedurze „Niebieskie Karty”, która realnie wpływa na sytuację jednostki, może oddziaływać na jej wizerunek, dobre imię, relacje rodzinne, kontakty z instytucjami publicznymi, a także prowadzić do dalszych działań prawnych. Wszczęcie takiej procedury może zwłaszcza w małych społecznościach, skutkować stygmatyzacją osoby, wobec której zachodzi podejrzenie stosowania przemocy. W świetle zasady demokratycznego państwa prawnego, wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP, procedura ta powinna zawierać minimum gwarancji procesowych dla jednostki (m.in. zrozumienie zarzutów, składanie wyjaśnień, porządkowanie dokumentów i ochronę przed błędnym przypisaniem jej określonej roli). W ww. kwestiach dużym wsparciem może być pełnomocnik. Zdaniem RPO zasada sprawiedliwości proceduralnej, wynikająca z art. 2 Konstytucji, wymaga uzupełnienia ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej o pewne gwarancje proceduralne, w szczególności o możliwość skorzystania z pomocy pełnomocnika.
Rzecznik wskazał także na art. 9c ust. 4 u.p.p.d., który wyraża zasadę ograniczonego dostępu do dokumentacji wytworzonej przez zespół interdyscyplinarny i grupy diagnostyczno-pomocowe do enumeratywnie wymienionym w nich kategorii osób. Wśród nich znajdują się zarówno osoby doznające przemocy, jak i osoby stosujące przemoc domową. W ocenie RPO budzi wątpliwości obowiązująca konstrukcja przepisów uzależniających dostęp do dokumentacji od „zgody zespołu interdyscyplinarnego”, ale nie określających trybu ani formy odmowy. Przyznanie zespołowi interdyscyplinarnemu wspomnianej kompetencji decyzyjnej, mającej istotne znaczenie z punktu
widzenia realizacji konstytucyjnych wolności jednostki, na poziomie rozporządzenia wykonawczego do ustawy nasuwa zastrzeżenia z punktu widzenia standardu wyrażonego w art. 51 ust. 3 zd. 2 oraz art. 51 ust. 5 Konstytucji. Zdaniem RPO kompetencje instytucji publicznych do podejmowania rozstrzygnięć mających znaczenie dla realizacji wolności i praw jednostek powinny znajdować swoje źródło bezpośrednio w ustawach, a nie w aktach wykonawczych do ustaw.
Rzecznik wskazał również na kwestię ograniczonej możliwości zaskarżenia skierowania osoby stosującej przemoc do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym dla osób stosujących przemoc domową lub programie psychologiczno-terapeutycznym dla osób stosujących przemoc domową. Może ono nastąpić wyłącznie w trybie art. 9a ust. 7h u.p.p.d. Zgodnie z tym przepisem skargę na działalność zespołu interdyscyplinarnego lub członka zespołu interdyscyplinarnego może wnieść osoba objęta procedurą „Niebieskie Karty”. Skargę rozpatruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, który powołał zespół, w trybie przepisów k.p.a. W opinii RPO należy rozważyć, czy konstytucyjny standard prawa do sądu, ważony w perspektywie ochrony praw osób doznających przemocy, nie uzasadnia zagwarantowania osobie, wobec której zachodzi podejrzenie stosowania przemocy, dostępu do sądu na etapie wcześniejszym. Czyni tak m.in. art. 26 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. W przypadku sporów z zespołem interdyscyplinarnym potrzebny jest do tego – w myśl art. 184 Konstytucji RP – wyraźny przepis ustawy.
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił, że należy docenić potencjał rozwiązań ukierunkowanych na zapewnienie systemowej ochrony i wsparcia dla osób doznających przemocy w postaci procedury „Niebieskie Karty”, stanowiącej przykład międzyinstytucjonalnej i wielosektorowej współpracy w zakresie pomocy ofiarom przemocy domowej. Zdaniem RPO nie należy jednak tracić z pola widzenia tego, że procedura ta ma wpływ na realizację wolności i praw jednostek będących jej uczestnikami. Uczestnicy procedury powinni posiadać choćby minimalne gwarancje procesowe, ponadto kompetencje instytucji publicznych prowadzące do ingerencji w wolności i prawa powinny być oparte na przepisach ustawy, a nie przepisach aktów wykonawczych.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równości z prośbą o ustosunkowanie się do wskazanych zagadnień i uwzględnienie niniejszych uwag w dalszej działalności.