żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2026-06-01.
żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Działając na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o RPO w zw. z art. 182 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o wszczęcie na podstawie art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia panu H. M. (ob. Afganistanu) zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W dniu 23 lipca 2025 r. wydana została decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w Z. o zobowiązaniu obywatela Afganistanu H. M. do powrotu bez określenia terminu dobrowolnego wyjazdu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat. W decyzji wskazano Afganistan jako kraj, do którego cudzoziemiec ma powrócić. W dniu 4 sierpnia 2025 r. cudzoziemiec złożył odwołanie do Komendanta Głównego Straży Granicznej, zaś w dniu 31 grudnia 2025 r. KGSG wydał decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję Komendanta PSG w Z. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w dniu 29 stycznia 2026 r.
Po zbadaniu sprawy Rzecznik wskazał, że ze względu na nową okoliczność, która wyszła na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu ww. cudzoziemca do powrotu, konieczne jest ponowne zbadanie przez uprawniony do tego organ, czy zachodzą przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt humanitarny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem RPO organem właściwym do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt humanitarny jest komendant placówki Straży Granicznej, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (art. 356 ust. 5 w zw. z ust. 2 pkt 1 u.o.c.). Za okoliczność wymagającą szczegółowego zbadania Rzecznik uznał eskalację i intensyfikację działań zbrojnych w konflikcie pakistańsko-afgańskim. Pomimo tego, że sam konflikt trwa od 2024 r. i jako taki był uwzględniany przez organ w toku postępowania o zobowiązaniu do powrotu, jednak zgłaszana okoliczność ma charakter następczy względem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 31 grudnia 2025 r. Tym samym nie mogła ona zostać uwzględniona na wcześniejszym etapie postępowania.
Po dniu 31 grudnia 2025 r. napięcia graniczne pomiędzy Pakistanem i Afganistanem nie tylko się utrzymują, ale też doprowadziły do ich przejścia w fazę intensywnych działań militarnych o udokumentowanych, rozległych skutkach dla ludności cywilnej. Skala tej zmiany znajduje potwierdzenie w danych organizacji międzynarodowych. Z komunikatu Misji Wsparcia Narodów Zjednoczonych w Afganistanie (UNAMA) z 6 marca 2026 r.1 wynika, że po dacie wydania decyzji ostatecznej doszło do co najmniej kilku poważnych, udokumentowanych epizodów militarnych, które doprowadziły do gwałtownego wzrostu liczby ofiar cywilnych i masowych przemieszczeń ludności. W ocenie RPO okoliczności te nie były – i nie mogły być – przedmiotem oceny organów Straży Granicznej w postępowaniu zakończonym decyzją Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 31 grudnia 2025 r., ponieważ ujawniły się dopiero później. Ponadto, jak wynika z opublikowanych we wrześniu 2025 roku przez Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców, w Afganistanie nadal utrzymuje się poważny kryzys praw człowieka, kryzys humanitarny oraz niestabilna sytuacja wewnętrzna.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.