Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

kasacja w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w L. (sygn. akt IV W 397/20) i zaskarżył powyższe orzeczenie w całości na korzyść ukaranego P. Sz. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w L. i uniewinnienie obwinionego P. Sz. od popełnienia przypisanego mu wykroczenia.

Wyrokowi temu zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 54 k.w. w zw. z § 17 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. Poz. 878), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy czyn przypisany P. Sz. nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia.

P. Sz. został obwiniony o to, że w dniu 16 maja 2020 r. w godzinach 11:05-12:10 przebywając w miejscu ogólnodostępnym przed Komisariatem Policji oraz na jego terenie nie zastosował się do obowiązku zakrywania ust i nosa w czasie obowiązywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii ogłoszonego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (wykroczenie z art. 54 k.w. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i c ww. rozporządzenia). Sąd Rejonowy w L., wyrokiem nakazowym z dnia 27 maja 2020 r. (sygn. akt IV W 397/20) uznał P. Sz. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu wnioskiem o ukaranie. Jednocześnie zwolnił obwinionego od kosztów postępowania. Obwiniony wniósł sprzeciw od wyroku nakazowego. Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w L., wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., uznał P. Sz. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu wnioskiem o ukaranie i za ten czyn wymierzył obwinionemu karę 200 złotych grzywny. Sąd zasądził od obwinionego opłatę i koszty postępowania. Wyrok ten nie został zaskarżony przez obwinionego i uprawomocnił się w dniu 6 listopada 2020 r.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich powyższe orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w sposób podany w zarzucie kasacji, co miało istotny wpływ na jego treść. Sąd Rejonowy w L. wskazał w kwalifikacji prawnej, które z „przepisów porządkowych" zostały naruszone przez obwinionego. W ocenie Sądu jest to § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Wydaje się to oczywistą pomyłką, w rzeczywistości chodziło o § 17 ust. 1 pkt 2 lit. a i b tegoż rozporządzenia. Przepis ten nakładał obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, ust i nosa. Z obowiązku tego zwolnione były m.in. osoby, które nie mogą zakrywać ust lub nosa z powodu stanu zdrowia. Nakaz ten został ustanowiony na podstawie upoważnienia zawartego w art. 46 b pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi. Z treści tego upoważnienia wynikało, że Rada Ministrów może ustanowić w rozporządzeniu obowiązek poddania się badaniom lekarskim oraz stosowania innych środków profilaktycznych i zabiegów przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie. Zdaniem RPO wskazane wyżej rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem granic upoważnienia ustawowego, co stanowi naruszenie art. 92 ust 1 Konstytucji RP.

Rzecznik podkreślił, że z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Dopiero z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 Rada Ministrów uzyskała upoważnienie do ustanowienia w rozporządzeniu powszechnego nakazu zakrywania ust i nosa w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach. Ustawa ta nie mogła mieć zatem wpływu na zakres odpowiedzialności obwinionego, o której Sąd Rejonowy w L. orzekał w dniu 29 października 2020 r. (zarówno w czasie popełnienia czynu, jak i w czasie orzekania, nie był on bowiem zabroniony pod groźbą kary (art. 1 § 1 k.w.). Zdaniem RPO zachowanie obwinionego, polegające na niezastosowaniu się do obowiązku zakrywania ust i nosa w dniu 16 maja 2020 r., nie wypełniło ówcześnie znamion wykroczenia z art. 54 k.w., jak i żadnego innego czynu zabronionego.

Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionego od popełnienia przypisanego mu czynu.