kasacja w sprawie bezzasadnego przerzucenia na prawomocnie uniewinnionego obwinionego konieczności ponoszenia części wydatków związanych z uczestniczeniem obrońcy w postępowaniu sądowym z dnia 2026-06-02.
kasacja w sprawie bezzasadnego przerzucenia na prawomocnie uniewinnionego obwinionego konieczności ponoszenia części wydatków związanych z uczestniczeniem obrońcy w postępowaniu sądowym.
Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację od prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Cz. z dnia 4 września 2025 r. (sygn. akt VII Kz 360/25), zmieniającego częściowo postanowienie Sądu Rejonowego w Cz. z dnia 7 lipca 2025 r. w przedmiocie zasądzenia wydatków poniesionych przez obwinionego w związku z ustanowieniem obrońcy z wyboru w sprawie IV W 744/22 i zaskarżył powyższe postanowienie na korzyść J. Ż. w części, w której Sąd Okręgowy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 7 lipca 2025 r. w przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania w zakresie, w jakim Sąd ten odmówił przyznania J. Ż. kosztów procesu związanych z dojazdem obrońcy z siedziby kancelarii do siedziby sądu na terminy rozpraw w sprawie. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Cz. z dnia 7 lipca 2025 r. (sygn. akt IV W 744/22) w zaskarżonej części i o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Cz.
Postanowieniu temu zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 94 § 1 pkt 5) k.p.k. w zw. z odpowiednio art. 109 § 2 k.p.w. oraz art. 32 § 5 k.p.w., skutkujące utrzymaniem w mocy orzeczenia Sądu a quo, polegające na przeprowadzeniu nierzetelnej kontroli odwoławczej, czemu towarzyszyło błędne wyrażenie stanowiska o braku podstaw do zasądzenia na rzecz prawomocnie uniewinnionego J. Ż. poniesionych przez niego kosztów związanych z dojazdem obrońcy do siedziby Sądu, bowiem koszty te powinny się mieścić w wynagrodzeniu adwokata, w sytuacji gdy powyższe stanowi niezbędny wydatek związany z ustanowieniem obrońcy, który obecny był na każdej rozprawie w sprawie, zaś obwiniony ma prawo swobodnego wyboru obrońcy, przy czym koszty te zostały należycie udokumentowane załączoną fakturą VAT, skutkiem czego bezzasadnie utrzymano w tym zakresie w mocy orzeczenie Sądu I Instancji.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Cz. z dnia 18 grudnia 2024 r. (sygn. akt IV W 744/22) J. Ż. został uniewinniony od zarzuconego mu wykroczenia polegającego na tym, że w dniu 22 marca 2022 roku kierując samochodem osobowym na obszarze zabudowanym przekroczył dozwoloną prędkość o 23 kilometry na godzinę, jadąc z prędkością 73 kilometry na godzinę na ograniczeniu administracyjnym do 50 kilometrów na godzinę. Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie, na mocy którego Sąd Rejonowy w Cz. kosztami postępowania w całości obciążył Skarb Państwa. Wyrok ten nie został zaskarżony, wobec czego uprawomocnił się w dniu 31 stycznia 2025 r. Obrońca J. Ż. na podstawie art. 119 § 2 pkt 1 k.p.w. oraz art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. i art. 626 § 2 k.p.k. w zw. z art. 121 § 1 k.p.w. oraz § 11 ust. 2 pkt 2, § 15 ust. 3 i § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. złożył wniosek o: zwrot wydatków dla celowej obrony obwinionego (na kwotę 4305 zł brutto) oraz zwrot kosztów dojazdu obrońcy do Sądu Rejonowego w Cz. na 7 terminów rozprawy (na kwotę 6242 zł brutto). Sąd ten zasądził na rzecz J. Ż. kwotę 792 zł tytułem zwrotu kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, a w pozostałym zakresie wniosku obrońcy nie uwzględnił (postanowienie z dnia 7 lipca 2025 r.).
Na powyższe postanowienie złożył zażalenie obrońca, zaskarżając je w części, w zakresie odmowy zasądzenia: zwrotu całości kosztów dojazdu obrońcy obwinionego do Sądu Rejonowego na siedem terminów w kwocie 6242 zł brutto oraz zdecydowanej większości rzeczywistych kosztów poniesionych przez obwinionego tytułem wypłaty wynagrodzenia obrońcy za sprawę tj. kwoty 3513 zł brutto. Zaskarżonemu orzeczeniu postawił on następujące zarzuty: obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zapadłego orzeczenia tj. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 4 § 1 k.p.w. w zw. z art. 24 § 1 k.p.w. w zw. z art. 119 § 2 pkt 1 k.p.w.; obrazę przepisów postępowania w rozumieniu art. 438 pkt 2 k.p.k.; obrazę przepisów postępowania, tj. § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie; obrazę przepisów postępowania, tj. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 119 § 2 pkt 1 k.p.w. Po rozpoznaniu ww. zażalenia, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 4 września 2025 r., sygn. akt VII Kz 360/25, zmienił częściowo zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Cz. w ten sposób, że podwyższył kwotę zasądzonego zwrotu wydatków z tytułu ustanowienia obrońcy do kwoty 4305 zł.
W ocenie Rzecznika ww. pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy jest błędny. W uzasadnieniu niniejszej kasacji RPO wskazał przepis art. 119 § 2 pkt 1 k.p.w., który stanowi: „w razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania w sprawie, w której wniosek o ukaranie złożył oskarżyciel publiczny koszty postępowania ponosi – odpowiednio Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, z wyjątkiem należności z tytułu udziału adwokata lub radcy prawnego w charakterze pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego”. Co więcej, „wydatki związane z obroną z wyboru są wydatkami stron, w konsekwencji, w razie uniewinnienia obwinionego, gdy wniosek o ukaranie wniósł oskarżyciel publiczny, to im należy zasądzić od Skarbu Państwa koszty poniesione na tę obronę z wyłączeniem podatku VAT”. Rzecznik wskazał, że ustawodawca wprowadził możliwość limitowania wynagrodzenia obrońcy do sześciokrotności stawki minimalnej za czynności obrończe w konkretnym postępowaniu. Nie ma natomiast przepisu, który stanowiłby, że inne koszty rzeczywiście poniesione, a związane z obroną w sprawie (w tym np. dojazd) nie powinny zostać uznane za koszty w rozumieniu przepisu art. 119 § 2 pkt 1 k.p.w.
W niniejszej sprawie J. Ż. ustanowił obrońcę z wyboru, który prowadzi Kancelarię Adwokacką w L. Odległość kancelarii od sądu nie powinna mieć żadnego wpływu na wybór osoby obrońcy, ponieważ stanowiłaby ograniczenie prawa do obrony. Zatem nie można zgodzić się poglądem, że prawomocnie uniewinniona osoba powinna samodzielnie pokryć część poniesionych przez siebie kosztów związanych z udawadnianiem swoich racji procesowych podczas 7 rozpraw, tylko z tego powodu, że obrońca ma siedzibę kancelarii z daleka od miejsca położenia sądu właściwego miejscowo do rozpoznania sprawy. W związku z powyższym Sąd Okręgowy rozpoznając zażalenie obrońcy, dokonał niewłaściwej kontroli instancyjnej, wyrażając błędny pogląd, że koszty związane z jego dojazdem do siedziby sądu powinny zostać wliczone i uwzględnione w całościowym wynagrodzeniu adwokata za obronę w sprawie. Jak wskazał Rzecznik, czym innym pozostają koszty związane z czynnościami adwokackimi, a czym innym koszty są związane z dojazdem. Ponadto RPO stwierdził, że Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia nie limituje przy tym możliwości wyboru obrońcy w odniesieniu do miejsca, w którym prowadzi on kancelarię.
W ocenie Rzecznika zaskarżone niniejszą kasacją orzeczenie dotknięte jest rażącym naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na treść postanowienia, bowiem doprowadziło do bezzasadnego przerzucenia na prawomocnie uniewinnionego obwinionego konieczność ponoszenia części wydatków związanych z uczestniczeniem obrońcy w postępowaniu. Wskutek wydania wyroku uniewinniającego koszty te powinien w całości ponosić Skarb Państwa.
Mając na względzie, powyższe Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.