wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie podjęcia prac legislacyjnych mających na celu zapewnienie spójności prawa migracyjnego oraz skuteczniejszą ochronę praw cudzoziemców z dnia 2026-06-05.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie podjęcia prac legislacyjnych mających na celu zapewnienie spójności prawa migracyjnego oraz skuteczniejszą ochronę praw cudzoziemców.
Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła sprawa cudzoziemki, obywatelki Republiki Białorusi, która legalnie przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako członek rodziny obywatela Unii Europejskiej. Co więcej, posiada ona kartę pobytową, ale nie ma ważnego dokumentu podróży i z uwagi na swoją sytuację życiową oraz polityczną nie jest w stanie uzyskać paszportu od władz państwa pochodzenia. Z uwagi na polskie korzenie uzyskała natomiast Kartę Polaka, co potwierdza jej szczególną więź z Rzeczpospolitą Polską. Zdaniem RPO sprawa ta nie ma charakteru wyłącznie incydentalnego, może dotyczyć szerszej grupy cudzoziemców, w szczególności obywateli Białorusi, którzy nie mogą uzyskać paszportu od władz swojego państwa na terenie Polski, zaś z przyczyn politycznych nie mogą wyjechać do kraju pochodzenia.
Rzecznik przypomniał o wyjaśnieniach Dyrektora Departamentu Prawa Migracyjnego Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazujące na to, że cudzoziemcy, których prawo pobytu wynika z przepisów ww. o wjeździe, pozostają co do zasady na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach poza zakresem podmiotowym tej ustawy. W konsekwencji cudzoziemcy pochodzący z kraju trzeciego, będący małżonkiem lub członkiem rodziny obywateli objętych ustawą o wjeździe, nie mogą ubiegać się o zezwolenie na pobyt stały na podstawie ustawy o cudzoziemcach oraz o wydanie polskiego dokumentu podróży, o którym mowa w art. 252 i 252a ustawy o cudzoziemcach, nawet wtedy, gdy trwale i obiektywnie pozbawieni są możliwości uzyskania dokumentu podróży od władz swojego państwa pochodzenia. W ocenie RPO prowadzi to do powstania luki prawnej o charakterze systemowym, skutkującej faktycznym „uwięzieniem” cudzoziemca w jednym reżimie pobytowym, bez możliwości skorzystania z instrumentów ochronnych przewidzianych dla obywateli państw trzecich i bez możliwości opuszczenia terytorium RP.
Rzecznik zwrócił uwagę, że opisana luka prawna może prowadzić do naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 47 Konstytucji RP, art. 8 EKPC), zasady zaufania obywateli i cudzoziemców do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady proporcjonalności poprzez nieuzasadnione różnicowanie sytuacji cudzoziemców w zależności od formalnego reżimu pobytowego. Brak jakiegokolwiek dokumentu podróży uniemożliwia bowiem normalne funkcjonowanie w obrocie prawnym, powoduje trudności w realizacji życia rodzinnego, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do stanu faktycznej bezpaństwowości.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o rozważenie potrzeby podjęcia inicjatywy legislacyjnej, w kierunku umożliwienia cudzoziemcom będącym członkami rodzin obywateli UE, którzy nie posiadają dokumentu podróży i nie mogą go otrzymać od władz państwa pochodzenia, uzyskania polskiego dokumentu podróży.