wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie planowanych działań mających na celu przeciwdziałanie bezdomności oraz wykluczenia społecznego osób, które utraciły możliwość dalszego pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania z dnia 2026-06-09.
wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie planowanych działań mających na celu przeciwdziałanie bezdomności oraz wykluczenia społecznego osób, które utraciły możliwość dalszego pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę, że z dniem 1 lipca 2026 r. przestaje obowiązywać art. 32 ustawy z dn. 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Przepis ten przewidywał okres przejściowy – od 5 marca do 30 czerwca 2026 r. – w którym osoby już zamieszkujące w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania mogły nadal korzystać z pobytu na dotychczasowych zasadach.
Z uwagi na powyższe ograniczony zostanie katalog osób uprawnionych do bezpłatnego pobytu w takich ośrodkach. Z przyjętych rozwiązań wynika, że skutki tych zmian dotkną przede wszystkim małoletnich korzystających z ochrony czasowej oraz osoby sprawujące nad nimi opiekę. Prawo do bezpłatnego pobytu utracą bowiem: osoby samotnie sprawujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem lub większą liczbą dzieci; małoletni przebywający w pieczy zastępczej lub małoletni, na których nie jest pobierane świadczenie wychowawcze; opiekunowie tymczasowi ustanowieni dla małoletnich; oraz pełnoletni uczniowie szkół ponadpodstawowych prowadzących kształcenie w formie dziennej.
Rzecznik sygnalizował już wcześniej, że projektowane zmiany mogą prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia dostępu do wsparcia dla osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji, pomimo utrzymującej się potrzeby objęcia ich ochroną. Choć nie kwestionuje możliwości korzystania przez beneficjentów ochrony tymczasowej z pomocy przewidzianej w art. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, to uznaje, iż wspomniana pomoc obejmuje jedynie podstawowe świadczenia w postaci schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego, których celem jest doraźne, interwencyjne zabezpieczenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie RPO rodzi to obawy związane z ograniczeniem dostępu do ośrodków zbiorowego zakwaterowania, co może prowadzić do pogorszenia sytuacji bytowej osób objętych ochroną czasową, zwiększając ryzyko bezdomności oraz wykluczenia społecznego.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z prośbą o przedstawienie stanowiska wobec przedstawionych wątpliwości oraz wskazanie, jakie działania zostały podjęte lub są planowane w celu systemowego przeciwdziałania bezdomności i wykluczeniu społecznemu osób, które utraciły możliwość dalszego pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
Ministerstwo zapewniło o kontynuacji finansowania pobytu dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz monitorowaniu sytuacji rodzinnej pieczy zastępczej. Równocześnie wdrażane są nowe instrumenty wsparcia dla samorządów i organizacji pozarządowych, finansowane m.in. ze środków Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI), ukierunkowane na integrację społeczną i zawodową osób opuszczających OZZ. Działania obejmą m.in. rozwój mieszkań wspieranych, wsparcie psychologiczne, przeciwdziałanie bezdomności, naukę języka polskiego, aktywizację zawodową oraz rozwój lokalnych usług integracyjnych, tak aby umożliwić stopniowe usamodzielnienie beneficjentów i ich skuteczną integrację ze społecznościami lokalnymi.