wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie interwencyjnego odbioru dziecka – ofiary przemocy z dnia 2026-06-10.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie interwencyjnego odbioru dziecka – ofiary przemocy.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na problem realizacji przepisu art. 12a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w praktyce działania jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, polegający na nieuczestniczeniu pracowników socjalnych w procedurze opisanej w wymienionym przepisie poza godzinami urzędowania ośrodków pomocy społecznej. W konsekwencji zwiększa to ryzyko wystąpienia nieprawidłowości w wykonywaniu przez nich zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej wyznaczonych powołaną ustawą.
Rzecznik zdecydował się na podjęcie niniejszej sprawy po wystąpieniu Prezesa Sądu Rejonowego w Ch., które zawierało prośbę o zbadanie zgodności z prawem sposobu podejmowania interwencji na podstawie art. 12a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy po zakończeniu godzin urzędowania ośrodków pomocy społecznej. Z otrzymanego przez RPO pisma wynikało, że pracownicy socjalni nie uczestniczą – mimo prawnego obowiązku – w czynnościach związanych z zapewnieniem małoletnim ochrony przewidzianej przepisami ustawy o przeciwdziałaniu przemocy. Zdaniem Prezesa Sądu Rejonowego pracownicy socjalni nie wykonują żadnych uprawnień i obowiązków przewidzianych przepisami ww. ustawy. W konsekwencji cedują swoje obowiązki związane z podjęciem decyzji co do dalszych losów dziecka na interweniujących funkcjonariuszy Policji.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do wybranych losowo czterech Prezesów Sądów Okręgowych na terenie całego kraju o zbadanie sprawy i udzielenie informacji o realizacji art. 12a ustawy w praktyce. Odrębnie poprosił Komendanta Głównego Policji o udzielenie informacji dotyczących realizacji ww. artykułu. Zdaniem RPO niepokojące jest, że w wielu odpowiedziach udzielanych przez Prezesów Sądów Okręgowych dochodzi do pewnej normalizacji zjawiska braku udziału pracowników socjalnych w procedurze umieszczenia dziecka u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej poza godzinami urzędowania ośrodków pomocy społecznej i w weekendy oraz niejako akceptacji samodzielnego działania funkcjonariuszy Policji w tym zakresie. Stąd też w przypadku ujawnienia zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową sytuacja dziecka jest zależna od pory ujawnienia przemocy – po godzinach pracy pracowników socjalnych może ono zostać umieszczone jedynie w placówce. Na przepis art. 72 Konstytucji RP jako podstawę działania w przypadku nieobecności pracownika socjalnego podczas interwencji powołał się także Komendant Główny Policji, który w odpowiedzi na pismo Rzecznika stwierdził, że na terenie całego kraju identyfikowany jest istotny problem związany z zapewnieniem dzieciom ochrony, w szczególności po godzinach urzędowania ośrodków pomocy społecznej.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o rozważenie zmiany przepisów prawa, w tym przede wszystkim ustawy o przeciwdziałaniu przemocy oraz przepisów wykonawczych, aby interwencje w oparciu o art. 12a ust. 1 i 3 tej ustawy odbywały się bez wątpliwości, co do ich legalności i skuteczności, z poszanowaniem godności i bezpieczeństwa dziecka. W przypadku stwierdzenia braku konieczności zmian w przepisach prawa RPO poprosił o zbadanie opisywanego problemu, a w konsekwencji rozważenie wprowadzenia stosownych zmian organizacyjnych w zakresie realizacji procedury art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy przez pracowników socjalnych.