Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

żądanie wszczęcia postępowania cywilnego w sprawie z powództwa funduszu inwestycyjnego z siedzibą w W. przeciwko D. G. zakończonej nakazem zapłaty wydanym w elektronicznym postępowaniu upominawczym 24 października 2025 r.

Działając na podstawie art. 14 pkt 4 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO w związku z art. 7 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego oraz zgodnie z art. 399 § 1 k.p.c., w związku z art. 3532 k.p.c., a także z art. 50539 k.p.c., mając za podstawę skargi art. 401 pkt 2 k.p.c., tj. nieważność postępowania spowodowaną brakiem zdolności procesowej oraz brakiem należytej reprezentacji pozwanego D. G., Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o wznowienie postępowania zakończonego nakazem zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym wydanym 24 października 2025 r. przez Sąd Rejonowy w L.; wstrzymanie wykonania zaskarżonego nakazu zapłaty na podstawie art. 414 k.p.c.; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze składanej w załączeniu poświadczonej urzędowo kopii dokumentu w postaci pisma L. G. oraz odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. i odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w P., a także dowodu ze składanej w załączeniu kopii dokumentu w postaci zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M.

W pozwie wniesionym 3 września 2025 r. do Sądu Rejonowego w L. powód – fundusz inwestycyjny z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego D. G. kwoty 1179,13 zł z odsetkami i kosztami procesu z tytułu zadłużenia powstałego wskutek niewywiązania się z zobowiązań wynikających z umowy pożyczki zawartej 28 kwietnia 2025 r. z poprzednikiem prawnym powoda (…). Powód wskazał, że roszczenia wynikające z tej umowy nabył na podstawie umowy sekurytyzacji z 6 maja 2025 r. Dnia 24 października 2025 r. Sąd Rejonowy w L. wydał wobec pozwanego D. G. nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym o sygn. akt VI Nc-e 1363138/25 na kwotę 1179,13 zł z odsetkami oraz na kwotę 210 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami. Nakaz zapłaty wraz z pozwem został wysłany do pozwanego, który odebrał go osobiście 30 października 2025 r. Wobec braku reakcji pozwanego D. G., zaskarżony nakaz zapłaty został uznany za prawomocny od 14 listopada 2025 r. Postanowieniem z 17 stycznia 2026 r. została mu nadana klauzula wykonalności. W marcu 2026 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. wszczął przeciwko pozwanemu postępowanie egzekucyjne o sygnaturze akt Km 314/26 na podstawie zaskarżonego nakazu zapłaty opatrzonego klauzulą wykonalności.

Po przeanalizowaniu wniosku złożonego przez L. G., która na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z 2 lutego 2023 r. jest opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego całkowicie syna D. G. oraz akt postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w L., Rzecznik Praw Obywatelskich powziął przekonanie o zasadności wniesienia niniejszej skargi o wznowienie postępowania cywilnego. RPO wskazał podstawę prawną w ziszczeniu się przesłanki określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c., a więc nieważności postępowania z uwagi na brak zdolności procesowej i należytej reprezentacji strony pozwanej. W związku z tym, że pozwany jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie ma zdolności do czynności prawnych, nie ma też zdolności do czynności procesowych. Z uwagi na to – z mocy art. 66 k.p.c. – może on podejmować czynności procesowe tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego, którym jest opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. W ocenie RPO zaistniała podstawa wznowieniowa określona w art. 401 pkt 2 k.p.c., a więc nieważność postępowania, która została spowodowana brakiem zdolności procesowej oraz brakiem należytej reprezentacji strony pozwanej.

W uzasadnieniu zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania Rzecznik wskazał na art. 14 pkt 4 ustawy o RPO, zgodnie z którym może on żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, na prawach przysługujących prokuratorowi. Wobec powyższego Rzecznik stoi na stanowisku, że termin do wniesienia skargi o wznowienie przez prokuratora, nie jest uzależniony od terminu przewidzianego dla strony. Prokurator w postępowaniu cywilnym, w tym w przedmiocie skargi o wznowienie, występuje jako podmiot samodzielny i niezależny od stron postępowania, a tym samym ewentualny upływ terminów do wniesienia skargi dla stron wznawianego postępowania nie oznacza jednoczesnego ich upływu dla prokuratora. RPO wskazał, że termin do wniesienia skargi upływa 26 czerwca 2026 r.

Rzecznik poinformował także, że nie składa wniosku dotyczącego oczekiwanego merytorycznego wyniku postępowania po dokonaniu jego wznowienia. W ocenie RPO doszło bowiem do nieważności postępowania na etapie wysłania korespondencji sądowej pozwanemu, a następnie uznania jej za skutecznie doręczoną. W efekcie strona pozwana nie miała możliwości podjęcia decyzji w przedmiocie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty czy przedstawienia swojego stanowiska co do istoty sprawy względem roszczenia podniesionego w pozwie. W tej sytuacji nie jest zadaniem RPO wskazywanie pożądanej treści merytorycznego rozstrzygnięcia sądu.

Rzecznik podkreślił, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego może spowodować wyrządzenie pozwanemu niepowetowanej szkody, jaką okaże się wyegzekwowanie od niego należności nienależnych w świetle ewentualnego wyroku oddalającego powództwo. Odzyskanie wyegzekwowanych należności będzie zaś dla pozwanego znacznie utrudnione. Za zasadnością wniosku o wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty przemawiają też wykazane powyżej szczególne okoliczności powstania tytułu egzekucyjnego oraz wysokie prawdopodobieństwo nieważności umowy, z której wywodzone jest roszczenie powoda. Zdaniem RPO konieczne jest zatem wstrzymanie wykonania zaskarżonego nakazu zapłaty do czasu zakończenia postępowania wywołanego wniesieniem niniejszej skargi o wznowienie postępowania, aby nie doszło do dalszego pokrzywdzenia pozwanego w oparciu o tytuł wykonawczy, który powinien zostać usunięty z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.