Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

kasacja w sprawie uchylenia wyroku nakazowego orzekającego brak uprawnień do prowadzenia pojazdu po drodze publicznej.

Działając na podstawie art. 110 § 1 k.p.w., Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w N. z dnia 2 lutego 2026 r. (sygn. akt II W 17/26) i zaskarżył powyższe orzeczenie w całości na korzyść ukaranego O. K. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego w całości i uniewinnienie obwinionego od popełnienia przypisanego mu wykroczenia.

Orzeczeniu temu Rzecznik zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 93 § 2 k.p.w., polegające na przyjęciu, że wina i okoliczności czynu przypisanego obwinionemu w zakresie znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. nie budzą wątpliwości, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku w postępowaniu nakazowym, podczas gdy w świetle dowodów dołączonych do wniosku o ukaranie zarówno wina, jak i okoliczności popełnienia czynu budziły poważne wątpliwości, co powinno skutkować skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie, w postępowaniu zwyczajnym, w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii.

Wyrokiem nakazowym z dnia 2 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy w N. uznał winnym O. K. tego, że w dniu 22 listopada 2025 r. o godzinie 17:00 w miejscowości K., kierując pojazdem marki (…) prowadził pojazd na drodze publicznej nie posiadając do tego uprawnienia, tj. o czyn z art. 94 § 1 k.w. Na podstawie art. 94 § 1 k.w., Sąd wymierzył obwinionemu karę grzywny w wysokości 1500,00 złotych. Następnie na podstawie art. 94 § 3 k.w. orzekł wobec O. K. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy. Orzeczenie zawierało również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania. Powyższy wyrok nakazowy nie został zaskarżony sprzeciwem przez żadną ze stron i uprawomocnił się z dniem 7 marca 2026 r. Z uwagi jednak na okoliczność, że dotknięty jest on wadą prawną rangi kasacyjnej, winien zostać wyeliminowany z obrotu prawnego.

Rzecznik wskazał, że ustawodawca zezwala na wydanie wyroku nakazowego tylko wtedy, gdy poziom dowodów wskazuje w sposób jednoznaczny na sprawstwo obwinionego w kształcie przypisanym mu we wniosku o ukaranie. Zdaniem RPO analiza materiału aktowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego i przedłożonego wraz z wnioskiem o ukaranie prowadzi do konstatacji, że w tej sprawie nie ziściły się przesłanki pozwalające na jej zakończenie w powyższym trybie. W ocenie Rzecznika zarówno okoliczności czynu, jak i wina obwinionego, w zakresie czynu spełniającego znamiona z art. 94 § 1 k.w. budzą wątpliwości. Tym samym rozstrzygnięcie sprawy przez sąd meriti w postępowaniu nakazowym i ukaranie uznać należy za wadliwe. Rzecznik powołał się również na treść art. 95 § 1 i 2 k.w., zgodnie z którym, każdy kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany (§ 1). Tej samej karze podlega, ten kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd mechaniczny pomimo upływu okresu ważności tymczasowego elektronicznego prawa jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Za brak uprawnienia nie może zostać uznana sytuacja, w której kierujący nie odebrał faktycznie dokumentu z właściwego urzędu bądź taka, gdzie owo uprawnienie nie zostało w prawidłowy sposób odnotowane w systemie informatycznym (wyrok SN z dnia 23 października 2024 r.). W niniejszej sprawie ukarany O. K. posiadał stosowne uprawnienia, tyle że nie miał dokumentu ich potwierdzającego, co jednak nie jest wystarczające dla przyjęcia wypełnienia znamion z art. 94 § 1 k.w.

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.