wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie istniejącej luki prawnej dotyczącej zasad identyfikacji funkcjonariuszy Służby Więziennej z dnia 2026-06-25.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie istniejącej luki prawnej dotyczącej zasad identyfikacji funkcjonariuszy Służby Więziennej.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na problem występowania luki prawnej dotyczącej zasad identyfikacji funkcjonariuszy Służby Więziennej, której dalsze funkcjonowanie stwarza systemowe ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania. Zdaniem RPO dotyczy on także funkcjonariuszy Grupy Interwencyjnej Służby Więziennej (GISW).
Rzecznik przywołał przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 czerwca 2018 r. w sprawie umundurowania i wyposażenia polowego funkcjonariuszy Służby Więziennej, które przewidują noszenie znaków identyfikacyjnych na umundurowaniu, wyposażeniu polowym specjalnym i wyposażeniu polowym interwencyjnym (§ 8), ale nie wymagają indywidualnych oznaczeń identyfikacyjnych na środkach ochrony osobistej funkcjonariuszy używanych podczas interwencji i stosowania środków przymusu bezpośredniego. W rezultacie pozostają one niewidoczne, co w połączeniu z innymi czynnikami (m.in. zasłonięciem twarzy przez funkcjonariusza, brakiem rejestracji audio-video czynności lub słabą jakością zapisu) może utrudnić lub wręcz uniemożliwić identyfikację konkretnego funkcjonariusza przez odpowiednie organy i wyciągnięcie konsekwencji karnych lub dyscyplinarnych w przypadku przekroczenia uprawnień, w tym stosowania tortur lub innych form okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Ryzyko to potęguje dynamika sytuacji, która związana jest ze stosowaniem środków przymusu bezpośredniego, jak również ograniczone możliwości dowodowe, jakimi dysponują osoby pozbawione wolności w takiej sytuacji.
Sygnalizowana przez Rzecznika luka prawna tworzy ryzyko nadużyć i sprzyja bezkarności, co jest stanem niepożądanym w świetle prawnego zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania. W opinii RPO należy wdrożyć wszystkie możliwe środki prewencyjne, po to by wyeliminować potencjalne braki w zabezpieczeniach i uchronić osoby przebywające w jednostkach penitencjarnych przed możliwościami nadużyć i naruszenia ww. zakazu. Niemożność przeprowadzenia postępowania, w którym istnieje możliwość zidentyfikowania i ukarania osób, w tym funkcjonariuszy państwowych dopuszczających się naruszeń, została uznana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka za naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w aspekcie proceduralnym. Używanie przez funkcjonariuszy państwowych środków ochrony utrudniających identyfikację może skutkować bezkarnością. Zapewnienie efektywnych, skutecznych mechanizmów skargowych przez państwo jest częścią jego obowiązków związanych z przeciwdziałaniem torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu oraz elementem minimalnych standardów traktowania osób pozbawionych wolności.
Rzecznik przytoczył stanowisko Komitetu Przeciwko Torturom ONZ (CAT), które wprost wskazuje, że państwa strony Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur powinny zapewnić, by personel penitencjarny i siły specjalne były zawsze wyposażone w widoczne identyfikatory, po to by zapewnić ochronę więźniów przed aktami naruszającymi Konwencję. Sama zaś Konwencja wymaga od państw podjęcia skutecznych środków ustawodawczych. W ocenie RPO możliwość identyfikacji funkcjonariusza nie musi być tożsama z ujawnieniem jego danych osobowych. Znakiem może być również numer, jednak powinien być on krótki, tak by był możliwy do zapamiętania przez osobę pozbawioną wolności. Rzecznik wskazał także, że śledztwo w sprawach złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych powinno spełniać kryterium dokładności, przez co rozumiana jest zarówno możliwość ustalenia czy metody użyte przez funkcjonariuszy były uzasadnione, jak i m.in. identyfikacja i ukaranie osób odpowiedzialnych.
Z uwagi na wskazane powyżej argumenty Rzecznik poddał pod rozwagę zmianę rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie umundurowania i wyposażenia polowego funkcjonariuszy Służby Więziennej. W przekonaniu RPO powinna ona prowadzić do tego, by wszyscy funkcjonariusze Służby Więziennej używający odzieży ochronnej (w tym funkcjonariusze GISW) byli wyposażeni w dobrze widoczny i czytelny dla osób postronnych, indywidualny znak identyfikacyjny (numer taktyczny), umożliwiający ustalenie tożsamości funkcjonariusza przez odpowiednie organy. Znak ten mógłby składać się przykładowo z cyfr lub kombinacji liter i cyfr oraz znajdować się na kaskach i kamizelkach ochronnych (z przodu oraz z tyłu).
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o poinformowanie o przyjętym stanowisku w tej sprawie oraz o podjętych działaniach.
Podsekretarz Stanu dostrzegł potrzebę dalszej analizy rozwiązań o charakterze normatywnym, które pozwoliłyby w sposób trwały i kompleksowy uregulować zasady identyfikacji funkcjonariuszy korzystających ze środków ochrony osobistej. Ponadto wskazał, że zagadnienia podniesione w wystąpieniu były przedmiotem spotkania z udziałem Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Wojciecha Brzozowskiego, przedstawicieli BRPO oraz kierownictwa Centralnego Zarządu Służby Więziennej. Jednocześnie zadeklarował gotowość do dalszej współpracy i wymiany stanowisk w zakresie rozwiązań służących zapewnieniu zgodnego z prawem i standardami ochrony praw człowieka funkcjonowania systemu penitencjarnego w Polsce.