Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w sprawie problemów osób z niepełnosprawnościami korzystających z pomocy psów asystujących.

Przedmiotem zainteresowania Rzecznika Praw Obywatelskich jest sytuacja osób z niepełnosprawnościami. Zdaniem RPO włączanie osób z niepełnosprawnościami do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym wymaga systematycznego usuwania barier oraz zapewniania narzędzi umożliwiających ten proces.

Osoby z niepełnosprawnościami, które korzystają z pomocy psów asystujących, wciąż napotykają poważne bariery w codziennym funkcjonowaniu. Do RPO trafiają skargi na odmowy wstępu do restauracji, parków czy placówek ochrony zdrowia. Dzieje się tak mimo obowiązujących przepisów, które gwarantują prawo do wejścia z psem asystującym do wielu miejsc publicznych.

Głównym problemem nie jest brak regulacji, lecz ich nieskuteczność. Obowiązujące przepisy przyznają uprawnienia, ale nie przewidują narzędzi, które pozwalałyby je realnie egzekwować. W szczególności brakuje sankcji za odmowę wpuszczenia osoby z psem asystującym lub nałożenie na taka osobę szerszych obowiązków niż wynikających z art. 20a ust. 4 ustawy o rehabilitacji.

W praktyce oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami pozostają bez skutecznej ochrony. Mogą dochodzić swoich praw przed sądem, ale jest to droga trudna, kosztowna i długotrwała. Dodatkowo istniejące mechanizmy są rozproszone i zależą od rodzaju sprawy oraz tego, czy naruszenia dopuścił się podmiot publiczny czy prywatny.

Rzecznik wskazał, że bezzasadna odmowa wpuszczenia osoby niepełnosprawnej z psem asystującym do wskazanych w art. 20a ustawy o rehabilitacji obiektów i miejsc może być potraktowana jako przejaw dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Jednocześnie brak prostych i dostępnych procedur sprawia, że wiele osób rezygnuje z dochodzenia swoich praw i unika sytuacji, w których mogłoby dojść do naruszeń.

W opinii Rzecznika brak jednolitej ochrony prawnej osób z niepełnosprawnością korzystających ze wsparcia psów asystujących, wynikający z rozproszenia regulacji w różnych aktach prawnych, utrudnia im orientację w obowiązujących przepisach oraz korzystanie z przysługujących uprawnień. W konsekwencji, zamiast dążenia do wyrównania szans osób z niepełnosprawnościami oraz włączania ich w społeczeństwo, może dochodzić do ich dalszego wykluczenia, ponieważ osoby takie zmuszone są unikać sytuacji, w których potencjalnie mogłoby dojść do dyskryminacji.

Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych z prośbą o odniesienie się do poruszonego problemu. Jednocześnie wystąpił o rozważenie podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych w zasygnalizowanym obszarze i poinformowanie o podjętych decyzjach.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismem z dnia 7 sierpnia 2026 r. poinformował, że warunkiem skorzystania z uprawnienia wstępu do obiektów użyteczności publicznej przez osoby z niepełnosprawnościami jest wyposażenie psa asystującego w specjalną uprząż oraz posiadanie certyfikatu potwierdzającego status psa asystującego i zaświadczenia o wykonaniu wymaganych szczepień weterynaryjnych. Jednocześnie wskazał, iż Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych dostrzega problem dotyczący trudności w egzekwowaniu uprawnień osób niepełnosprawnych wstępu do obiektów użyteczności publicznej z psem asystującym. Zmiana przepisów ustawy o rehabilitacji (…), w zakresie wprowadzenia sankcji za ich nieprzestrzeganie będzie mogła zostać przeprowadzona po dokonaniu analizy prawnej dotyczącej w szczególności zakresu zmian, rodzaju i wysokości sankcji, narzędzi egzekwowania oraz określenia stref sanitarnych.