wystąpienie do Ministra Zdrowia w sprawie braku unormowania w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności postępowania z zarodkami powstałymi z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców z dnia 2026-07-09.
wystąpienie do Ministra Zdrowia w sprawie braku unormowania w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności postępowania z zarodkami powstałymi z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazała na uchybienia w prawie, które zasygnalizowała Sejmowi i Senatowi Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2018 r. (sygn. S 2/18), polegające na nieunormowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności (ULN) postępowania z zarodkami powstałymi z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców. Niestety postanowienie to pozostaje niewykonane.
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. K 50/16 TK umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem Rzecznika, dotyczącym zgodności art. 20 ust. 1 pkt 2 oraz art. 21 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 78 i art. 97 ULN zakresie, w jakim mają one zastosowanie do kobiet niepozostających w związku małżeńskim albo we wspólnym pożyciu z mężczyzną, które zdeponowały zarodki powstałe z ich komórki rozrodczej i komórki anonimowego dawcy przed dniem wejścia w życie tej ustawy z art. 2 w związku z art. 47 Konstytucji. Jednak po analizie kwestionowanych przepisów i całego ich kontekstu normatywnego Trybunał Konstytucyjny dostrzegł istotny problem, którym jest sytuacja niektórych zarodków powstałych przed wejściem w życie ULN i przechowywanych w bankach komórek rozrodczych i zarodków.
W ocenie TK brak rozwiązania pośredniego, pozwalającego na implantację zarodka zdeponowanego przed wejściem w życie ULN przez niepozostającą w związku kobietę prowadzi do nierównego traktowania zarodków w kontekście art. 21 ust. 2 ULN. Przepis ten wskazuje, że w przypadku braku zgody męża lub dawcy komórek rozrodczych pobranych w celu dawstwa partnerskiego, z których utworzono zarodek, zezwolenie na przeniesienie wydaje sąd opiekuńczy. Zdaniem Trybunału ustawodawca powinien przewidzieć analogiczną do zawartej w art. 21 ust. 2 ULN regulację, poddającą kontroli sądowej możliwość implantacji zarodka przez kobiety, które przed wejściem w życie ustawy zdeponowały zarodek i z uwagi na brak partnera, nie mogą z nich skorzystać. Takie rozwiązanie mogłoby doprowadzić do urzeczywistnienia w wyższym stopniu wartości, jakie legły u podstaw polskiej regulacji dotyczących leczenia niepłodności, w szczególności godności człowieka, prawa do życia prywatnego i rodzinnego, z uwzględnieniem prawnej ochrony życia, zdrowia, dobra i praw dziecka.
Rzecznik wskazała, że w zdaniu odrębnym do postanowienia TK w sprawie K 50/16 wskazano: „rozwiązanie legislacyjne przyjęte w art. 97 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 21 ust. 1 pkt 3 ULN prowadzi jednocześnie do uprzedmiotowienia kobiet niezamężnych lub niepozostających w stałym pożyciu, które były dawczyniami komórek rozrodczych. Po wejściu w życie ustawy o leczeniu niepłodności stały się one jedynie anonimowymi dawczyniami materiału biologicznego. Innymi słowy, zmienia się status kobiet, które miały być matkami, a stają się na mocy zaskarżonej regulacji dawczyniami. Ustawodawca nie tylko zanegował podjętą przez nie przed dniem wejścia w życie ustawy decyzję o poddaniu się zabiegom mającym zapewnić im możliwość posiadania potomstwa i realizowania swoich potrzeb rodzicielskich, ale też zdecydował, że zarodki, jakie powstały w wyniku tych zabiegów, zostaną oddane – bez zgody zainteresowanych kobiet – do dawstwa po upływie 20 lat, licząc od 1 listopada 2015 r.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Zdrowia z prośbą o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do wykonania postanowienia sygnalizacyjnego poprzez wprowadzenie sądowej kontroli dopuszczalności skorzystania z procedury medycznie wspomaganej prokreacji przez samotne kobiety, które zdeponowały zarodki przed wejściem w życie ustawy, bądź przez wprowadzenie rozwiązania alternatywnego, gwarantującego możliwość dokończenia procedury leczenia niepłodności przez takie kobiety.