wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie osób transpłciowych przechodzących przez procedurę prawną uzgodnienia płci metrykalnej z dnia 2026-07-09.
wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie osób transpłciowych przechodzących przez procedurę prawną uzgodnienia płci metrykalnej.
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśliła, że umożliwienie osobom transpłciowym prawnego uzgodnienia płci – tj. dostosowania oznaczenia płci w akcie urodzenia i dokumentach tożsamości do płci odczuwanej – jest obowiązkiem pozytywnym państwa, wynikającym z konieczności ochrony prawnej życia prywatnego, które obejmuje także życie w zgodzie z własną tożsamością płciową. Wynika to zarówno z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak i art. 47 Konstytucji RP.
W dniu 4 marca 2025 r. Sąd Najwyższy wydał uchwałę (sygn. akt III CZP 6/24), zgodnie z którą żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 393, dalej: „PASC”). Wiąże się z tym zmiana rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych. Aktualnie wskazuje się w nim, że sprawami pilnymi są “sprawy o ustalenie płci metrykalnej (art. 189 k.p.c.)". Tymczasem w tych sprawach od marca 2025 r. osoby transpłciowe dochodzą uzgodnienia płci w trybie sprostowania aktu urodzenia, o którym mowa w art. 36 PASC. Postępowania na podstawie art. 189 k.p.c. toczą się co do zasady w sprawach wszczętych przed uchwałą SN.
Utrzymanie w Regulaminie odniesienia wyłącznie do art. 189 k.p.c. nie odpowiada rzeczywistej podstawie prawnej wszczynanych w tym przedmiocie postępowań. Istnieje ryzyko, że wnioski o sprostowanie aktu urodzenia formułowane w oparciu o art. 36 PASC nie zostaną właściwie zakwalifikowane, co uniemożliwi nadanie im biegu priorytetowego.
W ocenie Rzecznika celem każdego postępowania o uzgodnienie płci jest przede wszystkim zapewnienie ochrony godności osoby transpłciowej, której to dotyczy postępowanie. Postępowania sądowe w sprawie tranzycji prawnej znacząco wpływają na sytuację osobistą i prawa człowieka osób je inicjujących, a zatem powinny być traktowane priorytetowo i zakończyć się w możliwie krótkim terminie. Konieczność szybkiego rozstrzygnięcia takich spraw wynika także z międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka osób transpłciowych.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Sekretarza Stanu z prośbą o rozważenie nowelizacji Regulaminu urzędowania sądów powszechnych poprzez zmianę § 2 pkt 5 lit. x i dodanie art. 36 PASC jako podstawy prawnej postępowań o ustalenie płci metrykalnej oraz poinformowanie o podjętych w tej sprawie decyzjach.
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości opisana nowelizacja w sposób optymalny realizuje cel przyświecający wystąpieniu Rzecznika. Zastosowane rozwiązanie wydaje się lepsze od postulowanego wskazania dodatkowej podstawy rozpoznawania spraw o ustalenie płci metrykalnej.