wystąpienie do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie stosowania łóżek w placówkach opiekuńczych, które stwarzają wysokie ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania z dnia 2026-07-15.
wystąpienie do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie stosowania łóżek w placówkach opiekuńczych, które stwarzają wysokie ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania.
W opinii Rzecznik Praw Obywatelskich na szczególne zainteresowanie zasługuje kwestia związana z przeciwdziałaniem złemu traktowaniu w domach pomocy społecznej i placówkach całodobowej opieki. Podczas wizytacji w domach pomocy społecznej przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT) zaobserwowali praktykę stosowania wobec mieszkańców łóżek przypominających klatki. Łóżka te najczęściej składały się z metalowych, wysokich prętów otaczających każdą ze stron. Zdarzały się również takie, które były drewniane, posiadały zamykane na zasuwkę drzwiczki i były otwarte z góry, tj. składały się z czterech ścianek złożonych z drewnianych barierek.
Zdaniem Rzecznik już sama konstrukcja łóżek-klatek sprawia, że umieszczanie w nich mieszkańców może być równoznaczne z nieludzkim i poniżającym traktowaniem. Jednocześnie niesie ze sobą ryzyko użycia łóżka niezgodnie z przeznaczeniem – jako narzędzia zastraszania, represji, nieformalnego dyscyplinowania, izolacji czy czasowego zabezpieczenia (np. w sytuacji ograniczonego nadzoru ze strony personelu). Czas pobytu podopiecznego w łóżku-klatce nie jest odnotowywany w dokumentacji, co zwiększa ryzyko arbitralności i nadużyć. Ponadto łóżka te mogą utrudnić lub uniemożliwić ewakuację, np. w sytuacji zagrożenia pożarowego.
Rzecznik wskazała, że Komitet Praw Człowieka ONZ uznaje stosowanie łóżek z metalowymi prętami wobec podopiecznych placówek psychiatrycznych i opiekuńczych za nieludzkie i poniżające traktowanie podopiecznych oraz zaleca państwom podjęcie stanowczych kroków w celu wyeliminowania tej praktyki. Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT) zaleca państwom natychmiastowe wycofanie takowych z użytkowania. W standardach dotyczących środków przymusu w placówkach psychiatrycznych dla dorosłych podkreślono wręcz, że „korzystanie z łóżek z siatki (lub klatek) powinno być zabronione w każdych okolicznościach”. Natomiast Specjalny Sprawozdawca ds. tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania zauważa, że stosowanie łóżek klatkowych lub siatkowych nie służy żadnemu uzasadnionemu celowi, którego nie można by osiągnąć za pomocą standardowych środków przymusu bezpośredniego.
W ocenie RPO funkcjonowanie tego typu łóżek w placówkach opiekuńczych stwarza wysokie ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania. Dlatego byłoby wskazane, aby Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podjęło pilne działania zmierzające do uregulowania tej kwestii w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Pozwoliłoby to na standaryzację sprzętu używanego w stosunku do podopiecznych placówek opiekuńczych, a w konsekwencji ujednolicenie praktyki w tym zakresie i eliminację potencjalnych czynników ryzyka.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik zwróciła się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o analizę tej kwestii i podjęcie efektywnych działań zmierzających do eliminacji stosowania łóżek-klatek przez personel domów pomocy społecznej i placówek całodobowej opieki.