wystąpienie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczące nowelizacji rozporządzenia w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania oraz wysokości opłat z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów z dnia 2026-07-16.
wystąpienie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczące nowelizacji rozporządzenia w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania oraz wysokości opłat z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów.
Do BRPO wpływają wnioski dotyczące wejścia w życie w dniu 13 listopada 2026 r. nowelizacji rozporządzenia w sprawie określania kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów. Wnioskodawcy zgłaszają brak zasadności wprowadzania opłaty reprograficznej w wysokości 1% liczonej od ceny netto sprzedaży urządzenia lub nośnika typu telefon komórkowy z wbudowaną pamięcią i podnoszą, że ww. opłata stanowi w rzeczywistości podwójne obciążenie konsumentów płacących abonamenty w serwisach streamingowych.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazała na artykuł 5 ust. 2 lit b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, który przewiduje wyjątek od monopolu autorskiego w zakresie zwielokrotniania utworów: dotyczy on wypadku, gdy odbiorcą końcowym jest osoba fizyczna dokonująca bez zezwolenia autora utworu jego zwielokrotniania na użytek prywatny. Jednocześnie przepis ten nakłada obowiązek zapewnienia podmiotom praw autorskich godziwej rekompensaty. Dozwolony użytek prywatny na gruncie prawa polskiego zapewnia art. 23 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, natomiast rekompensata dla podmiotów praw autorskich za zwielokrotnianie utworów (rozumiany jako użytek osobisty osoby trzeciej) przewidziana jest przez art. 201 tej ustawy oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie, o którym była mowa na wstępie.
Rzecznik dostrzegła konieczność zaktualizowania katalogu urządzeń i nośników ujętych w rozporządzeniu, która to aktualizacja stanowi odzwierciedlenie postępu technologii dokonanego od poprzedniej nowelizacji sprzed 15 lat. Jednocześnie RPO powołała się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 24 marca 2022 r. Wynika z niego, że wspomniana aktualizacja zmierza do stworzenia ogólnych i elastycznych ram prawnych na poziomie Unii dla wspierania rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz dostosowania i uzupełnienia aktualnych regulacji w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych, aby uwzględnić rozwój technologiczny. Ponadto wskazała na opinię Rzecznika Generalnego z dnia 2 października 2025 r. mówiącą o tym, że w praktyce państw członkowskich rekompensata dla autorów najczęściej jest finansowana z tzw. opłaty reprograficznej pobieranej od producentów lub importerów nośników pamięci i urządzeń, które mogą być wykorzystywane przez osoby fizyczne do zwielokrotniania utworów chronionych. Następnie jest ona przerzucana w cenie tych urządzeń i nośników na ich nabywców. W związku z tym zrozumiałe jest oponowanie ze strony użytkowników końcowych wobec ponoszenia opłat od nowo wskazanych w rozporządzeniu nośników pamięci i urządzeń.
Rzecznik zdaje sobie sprawę z tego, że pewne formy kopiowania utworów na cele prywatne przez użytkowników Internetu nastąpią w innych okolicznościach niż te w wyrokach wydanych w sprawach C-496/24 czy C-263/18, jednak nie można pomijać faktu, iż określona część kopii, sporządzanych przez osoby prywatne w środowisku cyfrowym, nie wchodzi – w świetle orzecznictwa TSUE – w zakres przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) Dyrektywy wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, za które podmiotom praw autorskich należy się godziwa rekompensata. Biorąc pod uwagę, iż przynajmniej część usług streamingowych uniemożliwia użytkownikowi końcowemu korzystanie z funkcji użytkowej kopiowania, stanowiącej podstawę do ustalenia wysokości opłat w rozporządzeniu, Rzecznik zadała kluczowe pytanie, czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przewiduje badanie powszechności takiego zjawiska w Polsce. RPO pozostawia też do rozważenia miarkowanie opłaty od urządzeń typu telefony komórkowe z wbudowaną pamięcią, tj. smartfony, tablety, komputery i dekodery w przypadku uznania braku możliwości zwielokrotniania przez użytkownika końcowego utworów w ramach usług streamingowych (w tym bez dostępu do sieci).
Rzecznik nie zakwestionowała zasadności wprowadzenia opłat od ww. urządzeń. Za oczywiste uznała także, że mogą być one wykorzystywane do sporządzania różnych postaci kopii utworów, nie tylko kopii udostępnianej przez dostawcę usług streamingowych. Jednak wskazane powyżej miarkowanie byłoby, zdaniem RPO, zgodne z brakiem możliwości dalszego utrzymania założenia stanowiącego podstawę ustalania wysokości opłaty, iż kopiowanie w ramach usług streamingowych stanowi typowy sposób korzystania z tego typu urządzeń przez osoby fizyczne na użytek osobisty, na masową skalę.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z prośbą o rozważenie przeprowadzenia badania faktycznej możliwości, a tym samym powszechności zjawiska, korzystania przez użytkowników końcowych z funkcji użytkowej kopiowania utworu w ramach usług streamingowych oraz ewentualnego podjęcia inicjatywy ustawodawczej, mającej na celu odpowiednie miarkowanie określonej w rozporządzeniu opłaty od urządzeń typu telefony komórkowe z wbudowaną pamięcią.
Ministerstwo podkreśliło, że opłata reprograficzna stanowi rekompensatę dla szerokiego kręgu twórców, a jej wysokość została już dostosowana do zmian sposobu korzystania z utworów. W przypadku większości nowych urządzeń ustalono stawkę 1%, podczas gdy ustawa dopuszcza stawkę do 3% ceny sprzedaży. W ocenie resortu wyrok TSUE z 16 kwietnia 2026 r. w sprawie C-496/24 nie podważa podstaw przyjętego rozwiązania ani nie uzasadnia dalszego obniżenia opłat.
Ministerstwo nie przewiduje obecnie zmian wysokości opłat, jednocześnie deklarując monitorowanie orzecznictwa TSUE oraz funkcjonowania systemów rekompensaty za dozwolony użytek prywatny w Polsce i innych państwach UE.