Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu prowadzenia przez organy rentowe postępowań dotyczących ustalenia prawa do świadczeń pozostających w zbiegu z rentą rodzinną w ramach tzw. renty wdowiej.

W oparciu o analizę skarg wpływających do BRPO, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła uwagę na zagadnienia wymagające pogłębionej analizy oraz rozważenia podjęcia stosownych działań. W szczególności chodzi o sposób prowadzenia postępowań przez właściwe organy rentowe, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Wojskowe Biura Emerytalne, Biuro Emerytalne Służby Więziennej oraz Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń w zbiegu z rentą rodzinną w ramach tzw. renty wdowiej, w sytuacjach wymagających współdziałania dwóch właściwych organów rentowych, w których dochodzi do znacznego wydłużenia czasu prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia i jego wypłaty.

Rzecznik wskazała także na potrzebę dokonania oceny czy obowiązujące regulacje dotyczące ustalania i wypłaty odsetek należnych z tytułu opóźnienia w przyznaniu lub wypłacie świadczeń należycie realizują swoją funkcję oraz zapewniają skuteczną i rzeczywistą ochronę praw osób uprawnionych w postępowaniach dotyczących ustalenia prawa do świadczeń pozostających w zbiegu z rentą rodzinną w ramach tzw. renty wdowiej. W obowiązującym stanie prawnym każdy z właściwych organów rentowych odrębnie realizuje wypłatę świadczenia pozostającego w zakresie jego właściwości w wysokości 100% albo 15% należnej kwoty. Na potrzeby ustalenia zbiegu świadczeń ZUS utworzył, udostępnił i prowadzi system teleinformatyczny, za pośrednictwem którego następuje wymiana danych, w postaci komunikatów pomiędzy wszystkimi organami emerytalno-rentowymi. Z napływających do BRPO skarg wynika jednak, że wymiana informacji pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a Biurem Emerytalnym Służby Więziennej może trwać nawet kilka miesięcy od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń. Co więcej, pomimo tak znacznego wydłużenia postępowania nie dochodzi do wypłaty odsetek za opóźnienie.

W ocenie Rzecznik nie można zaakceptować sytuacji, w której skutki przedłużającego się postępowania prowadzonego przez organy rentowe obciążają osobę uprawnioną. Przedłużające się postępowanie, wynikające z uwarunkowań organizacyjnych właściwych organów rentowych, nie powinno prowadzić do pogorszenia sytuacji prawnej ani faktycznej osoby uprawnionej. Z treści napływających do RPO skarg można wywnioskować, że wielomiesięczne opóźnienia w uruchomieniu wypłaty świadczenia, wynikające z konieczności współdziałania dwóch organów rentowych, nie rodzi po stronie osoby uprawnionej prawa do odsetek, pomimo iż przez cały okres oczekiwania pozostaje ona pozbawiona części należnego jej świadczenia.

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o zajęcie stanowiska w przedmiocie problemów wskazanych w niniejszym wystąpieniu.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowała, iż w związku ze zgłoszonymi przypadkami opóźnień w rozpatrywaniu wniosków o świadczenia w zbiegu z rentą rodzinną podjęto działania wyjaśniające wobec wszystkich właściwych organów rentowych. Minister wskazała, że opóźnienia miały charakter incydentalny i były związane przede wszystkim z wdrażaniem nowych rozwiązań informatycznych oraz wymianą danych pomiędzy organami. Podkreśliła jednak, że wielomiesięczne oczekiwanie na decyzję lub wypłatę świadczenia nie może być uznawane za akceptowalne. Konieczne jest dalsze usprawnianie współpracy i komunikacji między organami oraz eliminowanie sytuacji, w których błędne lub opóźnione przekazywanie informacji wpływa na czas postępowania. Zapewniła, że analizie zostanie poddana również kwestia odpowiedzialności za opóźnienia i wypłaty odsetek, w szczególności stosowanie przesłanki „ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji”. W celu monitorowania sytuacji organy rentowe zostały zobowiązane do kwartalnego przekazywania informacji o terminowości postępowań i realizacji wniosków, co ma umożliwić szybkie podejmowanie działań naprawczych.