żądanie wszczęcia postępowania cywilnego w sprawie dotyczącej uznania zagranicznego wyroku rozwodowego na terenie Polski z dnia 2026-07-31.
żądanie wszczęcia postępowania cywilnego w sprawie dotyczącej uznania zagranicznego wyroku rozwodowego na terenie Polski.
Działając na podstawie art. 14 pkt 4 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania cywilnego, Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2026 r. w przedmiocie umorzenia postępowania, sygn. akt: VII Co 466/23 w całości, doręczone wraz z uzasadnieniem w dniu 29 lipca 2026 r. oraz wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w W. w przedmiocie umorzenia postępowania, sygn. akt: VII Co 466/23 w całości i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w W. do rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.; art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c.; oraz art. 1145 w zw. z art. 1148 § 1 k.p.c.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2026 r. Sąd Okręgowy w W. umorzył postępowanie z wniosku H. B. o uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego. Umorzenie nastąpiło w związku z odmową podjęcia postępowania, zawieszonego postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 28 października 2024 r. Postępowanie toczy się o uznanie wyroku rozwodowego i według wnioskodawczyni uznanie tego wyroku jest niezbędne do uzyskania przez nią polskiego paszportu, a następnie – osiedlenia się w kraju. W 1978 r. H. B. rozwiodła się z Brytyjczykiem P. B., który następnie w latach 90. Zmarł prawdopodobnie na terenie Zambii. Wnioskodawczyni od lat jest ponownie zamężna. Aktu zgonu P. B. nie udało się uzyskać ani za pośrednictwem Konsulatu RP w Pretorii ani bezpośrednio za pośrednictwem urzędu z Zambii. Wnioskodawczyni przedłożyła do wniosku dokumenty uprawdopodobniające śmierć P. B. i wskazała, że zgodnie z prawem brytyjskim nie posiada ona legitymacji do wytoczenia powództwa o uznanie P. B. za zmarłego.
Zdaniem RPO nie można uznać, by niewskazanie przez wnioskodawczynię aktu zgonu uczestnika w postępowaniu delibacyjnym powodowało brak możliwości nadać sprawie dalszego biegu. Tym samym działania wnioskodawczyni nie uzasadniały zawieszenia postępowania, a w konsekwencji – jego umorzenia. Rzecznik powołał się na orzecznictwo, w którym wskazuje się, że przez pojęcie "inne zarządzenie" należy rozumieć zarządzenia odnoszące się do zagadnień formalnych, w żadnym zaś razie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. nie dotyczy przypadku niezastosowania się przez strony do postanowień dowodowych wydanych przez Sąd. Ponadto, w opinii RPO, trudno uznać, by dołączenie aktu zgonu było warunkiem koniecznym dalszego prowadzenia postępowania.
Rzecznik wskazała, że Sąd był zobowiązany zbadać, czy rzeczywiście niewykonanie przez powoda zarządzenia uniemożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu. Wymóg nałożony na wnioskodawczynię jest tym samym nieproporcjonalny i nadmiernie ogranicza prawo do sądu, przewidziane w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Żądanie przez sąd uznania uczestnika za zmarłego na terenie Polski w sytuacji, gdy nie był on obywatelem Polski i nie posiadał tu swojego centrum życiowego jest niezasadne. Sąd nie może pozostawiać uczestniczki bez jakiejkolwiek możliwości dalszego procedowania w sprawie dotyczącej jej praw stanu cywilnego, bowiem narusza to prawo wnioskodawczyni do sądu oraz ochrony jej życia prywatnego i rodzinnego. Ponadto Sąd nie jest uprawniony do ustalenia faktu śmierci danej osoby w oparciu o inny dowód niż akt jej zgonu, zakaz taki nie oznacza jednak, że przedmiotowy fakt nie może zostać ustalony w odmienny sposób. W ocenie RPO wnioskodawczyni jest uprawniona do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności).
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniosła jak we wstępie.