zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie ze skarg na postanowienie z 12 listopada 2025 r. dotyczące odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Sądu Okręgowego w W. lub Sądu Apelacyjnego w W z dnia 2026-08-18.
zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie ze skarg na postanowienie z 12 listopada 2025 r. dotyczące odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Sądu Okręgowego w W. lub Sądu Apelacyjnego w W.
Działając na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosiła udział w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. w sprawie ze skarg A. P.-P., R. C., K. S., J. P., A. B., A. Ł., M. R.-J., A. K. i M. Z.-S. na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. (nr 1130.68.2025) w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Sądu Okręgowego w W. lub Sądu Apelacyjnego w W. (sygn. akt VI SA/WA 729/26, 730/26, 73 1/26, 732/26, 733/26, 734/26, 735/26, 736/26, 737/26).
Rzecznik powołała się na okoliczność wymagającą uwzględnienia, tj. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21 maja 2026 r. w sprawie S. i inni v. Polska. W wyroku tym TK ETPC stwierdził naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, uwzględniając skargę asesorów na odmowę powołania ich na urząd sędziego sądu powszechnego. Powodem uwzględnienia skargi było to, że Prezydent odmówił skarżącym powołania na urząd sędziego, nie podając uzasadnienia, a sądy administracyjne odmówiły rozpoznania ich skarg na tę odmowę.
Z wyroku ETPC płyną co najmniej dwa wymogi proceduralne, których istnienie wcześniej było sporne, tj. ciążący na Prezydencie RP obowiązek uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz ciążący na sądach obowiązek skontrolowania takiej odmowy pod kątem jej zgodności z prawem. Rzecznik przypomniała, że zgodnie z art. 46 ust. 1 EKPC: „Wysokie Układające się Strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku Trybunału we wszystkich sprawach, w których są stronami”. Taką wykładnię potwierdza także art. 9 Konstytucji, zgodnie z którym „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego”. Zdaniem RPO podobne wnioski płyną z analizy przepisów konstytucyjnych: „W świetle zobowiązania wyrażonego w art. 9 Konstytucji RP należy przyjąć, że stwierdzenie przez ETPC naruszenia przez państwo praw gwarantowanych przez EKPC, wiąże władzę sądowniczą także w tym sensie, iż na sądach ciąży obowiązek podjęcia konkretnych działań zmierzających do zadośćuczynienia wyrokowi”.
W ocenie Rzecznik należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności. 1) Żaden przepis Konstytucji wprost nie formułuje zakazu kontroli aktów urzędowych Prezydenta RP, w tym aktów wydanych w ramach tzw. prerogatyw, podczas gdy Konstytucja wprost gwarantuje prawo dostępu do sądu (art. 45 ust. 1) oraz zabrania zamykania drogi sądowej w sprawach dotyczących praw i wolności (art. 77 ust. 2), w tym prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60). 2) Przepisy Konstytucji powinny być interpretowane w sposób przyjazny prawu międzynarodowemu. Zwłaszcza w dziedzinie praw człowieka istnieje bliski związek między Konstytucją RP a Europejską Konwencją Praw Człowieka i innymi traktatami gwarantującymi obywatelom prawa podmiotowe, które często są do siebie podobne.
Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniała, że do 2026 r. nie było wiążących dla Polski wyroków trybunałów europejskich, z których wynikałby w sposób tak jednoznaczny obowiązek zapewnienia kontroli sądowej postanowień Prezydenta RP w przedmiocie odmowy powołania na urząd sędziego. W ocenie RPO okoliczność ta wymaga uwzględnienia w niniejszej sprawie.