Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

skarga nadzwyczajna do Sądu Najwyższego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w G. z 30 września 2020 r.

Działając na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO w zw. z art. 89 § 1 in principio ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, ze względu na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę nadzwyczajną co do całości prawomocnego nakazu zapłaty wydanego 30 września 2020 r. w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w G. w sprawie o sygn. akt I Nc 1525/20. Jednocześnie wniósł o nadanie niniejszej skardze nadzwyczajnej biegu w sposób zapewniający jej rozpoznanie przez Sąd Najwyższy w składzie spełniającym wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.

Zaskarżonemu nakazowi zapłaty Rzecznik zarzucił naruszenie zasady ochrony konsumenta ustanowionej w art. 76 Konstytucji RP, interpretowanej, na podstawie art. 9 Konstytucji RP, z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącego przepisów Dyrektywy 93/132 poprzez niezapewnienie właściwej ochrony sądowej pozwanej konsumentce, będącej słabszą stroną stosunku prawnego, przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi przedsiębiorcy. RPO wskazał, że naruszenie przepisów Dyrektywy 93/13 stanowi w systemie prawa UE naruszenie przepisów mających rangę przepisów bezwzględnie obowiązujących, stanowiących element unijnego porządku publicznego. W związku z tym obowiązki ciążące na sądach krajowych mają charakter obowiązków o fundamentalnym charakterze dla unijnego porządku prawnego. Między innymi sprawiają, że „możliwości" przewidziane w krajowym prawie proceduralnym należy obowiązkowo wykorzystać, by usunąć skutki naruszenia prawa unijnego.

Rzecznik wskazał również na rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 499 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 4801 § 2 k.p.c. poprzez wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym przeciwko pozwanej konsumentce, mimo że w oparciu o treść pozwu oraz dołączonych do niego dokumentów umowy pożyczki, sąd winien był powziąć wątpliwości co do twierdzeń faktycznych przedsiębiorcy służących uzasadnieniu wysokości zobowiązania pozwanej. Zdaniem Rzecznika Sąd Rejonowy w G. powinien był stwierdzić brak podstaw do wydania nakazu zapłaty ze względu na istotne wątpliwości co do wysokości zobowiązania pozwanej oraz uznać konieczność rozpoznania sprawy według przepisów ogólnych lub w postępowaniu odrębnym właściwym dla danej sprawy. W ocenie RPO doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 2 UoSN, które dotyczyło przepisów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i miało kluczowy wpływ na treść orzeczenia.

Rzecznik wskazał także na rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1, § 2, § 3 i § 4 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 221 k.c., w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe niezastosowanie, polegające na zaniechaniu zbadania z urzędu postanowień umowy zawartej między przedsiębiorcą i konsumentką pod względem ich abuzywności. W niniejszej sprawie przedsiębiorca dołączył do pozwu kopie dokumentów umowy pożyczki, z której wywodził swoje roszczenie. Wynikało z nich, że w zamian za udostępnioną konsumentce kwotę 6 tys. zł, ustalony został obowiązek zapłaty kosztu pożyczki wysokości niemal 12 tys. zł, nie licząc zwrotu samej kwoty pożyczki. W rezultacie konsumentka miała zwrócić w terminie 4 lat łącznie prawie 18 tys. zł, a więc 298% otrzymanej pierwotnie kwoty. W ocenie RPO, tak ukształtowane korzyści pożyczkodawcy, w szczególności w zakresie płatnej z góry składki ubezpieczeniowej, której większość była jego ukrytym wynagrodzeniem, były rażąco nieekwiwalentne do jego świadczeń wobec konsumenta.

Wobec powyższego sąd rażąco naruszył art. 3851 § 1, § 3 i § 4 k.c. w zw. z art. 221 k.c. i przepisami Dyrektywy 93/13, albowiem nie dostrzegł abuzywności postanowień umowy pożyczki wobec pozwanej konsumentki. Zamiast tego zasądził całą kwotę dochodzonego w pozwie roszczenia przedsiębiorcy. Tymczasem, po przeprowadzeniu we właściwy sposób badania abuzywności umowy, powinien był zniwelować brak równowagi między konsumentką a przedsiębiorcą, a więc ustalić, w jakim zakresie strony pozostają związane umową po wyłączeniu z niej postanowień niedozwolonych i stosownie do tego rozstrzygnąć w przedmiocie żądania pozwu.

Mając na uwadze całokształt przedstawionych wyżej okoliczności, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.