Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Minister Edukacji Narodowej dotyczące zmian w rozporządzeniu w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła uwagę na wątpliwości związane z rozporządzeniem MEN z 20 sierpnia 2026 r., które wprowadza od 1 września 2027 r. obowiązek przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych oraz sprawdzianów dla uczniów korzystających z edukacji domowej stacjonarnie, w obecności komisji i bez możliwości korzystania ze środków komunikacji elektronicznej.

RPO wskazała przede wszystkim na brak odpowiedniego okresu dostosowawczego oraz ryzyko naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zmiana może istotnie wpłynąć na sytuację rodzin, które przez lata korzystały z edukacji domowej w formule online, a także wiązać się z koniecznością reorganizacji życia rodzinnego, zmiany szkoły lub ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z dojazdami.

Wątpliwości dotyczą również sytuacji uczniów ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami. Choć rozporządzenie przewiduje możliwość przeprowadzenia egzaminu w innym miejscu niż szkoła, RPO wskazała, że zakres i sposób stosowania tego rozwiązania mogą powodować problemy praktyczne, podkreślając także potrzebę uwzględnienia zasady proporcjonalności i dobra dziecka. Rzecznik zwróciła ponadto uwagę na niespójność całkowitego wyłączenia egzaminów online z dotychczasową polityką cyfryzacji edukacji państwa. Przed wprowadzeniem takiego ograniczenia powinno zostać rzetelnie ocenione, czy dostępne rozwiązania technologiczne mogą skutecznie ograniczyć ryzyko niesamodzielnego zdawania egzaminów. Zmiana może mieć również konsekwencje dla nauczycieli i pracowników placówek edukacyjnych, którzy ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność korzystają z możliwości pracy zdalnej.

Mając na względzie powyższe RPO zwróciła się do Minister Edukacji Narodowej o przedstawienie stanowiska wobec wskazanych uwag.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji pismem z dnia 14 września 2026 r. poinformował, że przepisy znowelizowanego rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz słuchaczy w szkołach publicznych nie wprowadzają faktycznej zmiany w sposobie przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, stanowią natomiast konieczne – z uwagi na nieprawidłowe praktyki stosowane przez niektóre szkoły niepubliczne, ale również wnioskowane przez Najwyższą Izbę Kontroli – doprecyzowanie obecnych regulacji, mające przeciwdziałać błędnym interpretacjom przepisów prawa.

Odnosząc się do kwestii egzaminów klasyfikacyjnych podkreślił, że były one i będą przeprowadzane wyłącznie stacjonarnie, ponieważ warunki i tryb ich przeprowadzania muszą być jednakowe dla wszystkich uczniów i muszą zapewniać rzetelność, obiektywizm, transparentność oraz równe traktowanie wszystkich zdających. W formule online nie jest możliwe zapewnienie wszystkim zdającym jednakowych warunków egzaminacyjnych. Istniejące uregulowania prawne zapewniają mechanizmy dostosowania egzaminów klasyfikacyjnych do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów. W szczególnych przypadkach podyktowanych sytuacją zdrowotną ucznia rodzice powinni rozważyć możliwość indywidualnego nauczania, w którym uczeń jest klasyfikowany na podstawie ocen bieżących, a nie na podstawie egzaminów klasyfikacyjnych.