Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie prawnej możliwości przysposobienia osób pełnoletnich.

Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie zwraca się do Ministra Sprawiedliwości w sprawie wprowadzenia do polskiego prawa instytucji przysposobienia (adopcji) osób pełnoletnich. Przypomina, że podobny postulat został zgłoszony już w 2019 r., jednak wówczas Ministerstwo Sprawiedliwości uznało rozpoczęcie prac legislacyjnych za niecelowe, wskazując m.in. na ryzyko wykorzystywania adopcji dorosłych dla celów majątkowych. Problem ten pozostaje aktualny i nadal zgłaszany jest przez obywateli.

W ocenie RPO wprowadzenie do polskiego prawa możliwości przysposobienia osób pełnoletnich pozwoliłoby w uzasadnionych przypadkach prawnie potwierdzić istniejące więzi rodzinne. Instytucja taka mogłaby mieć zastosowanie m.in. wobec dorosłych wychowanków pieczy zastępczej, pasierbów czy osób wymagających stałej opieki, a także zapobiegać negatywnym konsekwencjom prawnym wynikającym z braku uregulowania relacji rodzinnych w okresie małoletniości.

Jednocześnie RPO dostrzega ryzyko nadużywania adopcji dorosłych, zwłaszcza w celach majątkowych lub podatkowych. W związku z tym zasadne byłoby ograniczenie jej do sytuacji, w których między stronami istnieje rzeczywista więź odpowiadająca relacji rodzic–dziecko, a osoba przysposabiana przez dłuższy czas pozostawała pod pieczą przysposabiającego albo przemawiają za tym szczególne okoliczności. Zdaniem Rzecznika przysposobienie nie powinno być również dopuszczalne, gdy byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności naruszałoby uzasadnione interesy rodziców. RPO zauważa również, że podobne rozwiązania funkcjonują w innych państwach europejskich.

W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o poinformowanie o stanie prac legislacyjnych powołując się przy tym na sporządzoną na rzecz Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego opinię, wskazującą na zasadność uregulowania przedmiotowej kwestii.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości pismem z dnia 9 października 2026 r. poinformował, że postulat RPO dotyczący wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji przysposobienia osób pełnoletnich stanowi przedmiot pogłębionej analizy. Jednocześnie podkreślił, iż koresponduje on z argumentacją zawartą w stanowisku Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego w sprawie kierunków zmian regulacji przysposobienia.

Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi obecnie szereg prac legislacyjnych w obszarze prawa rodzinnego. Z informacji uzyskanej od Przewodniczącej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego wynika, że zostanie przygotowana propozycja wprowadzenia do polskiego sytemu prawnego instytucji przysposobienia osób pełnoletnich w ww. przedmiocie. Jak tylko trafi ona do resortu sprawiedliwości, zostanie rozważona pod kątem możliwego podjęcia dalszych kroków prawodawczych w ramach rządowego procesu legislacyjnego. W pracach tych mają być wykorzystane konkluzje i postulaty zawarte w wystąpieniu RPO.