zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego, w którym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci z dnia 2026-10-25.
zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego, w którym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci.
Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosiła udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w związku z przedstawieniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. RPO wniosła o podjęcie uchwały o następującej treści: „Przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego dopuszcza transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci”.
W sprawie tej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wydał postanowienie C-2/21, RPO (EU:C:2022:502), w którym stwierdził, że w przypadku małoletniego dziecka będącego obywatelem Unii, którego akt urodzenia wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, państwo członkowskie jest zobowiązane, z jednej strony, do wydania temu dziecku dowodu tożsamości lub paszportu, nie wymagając uprzedniego przeniesienia w drodze transkrypcji aktu urodzenia tego dziecka do krajowego rejestru stanu cywilnego, a z drugiej strony, do uznania, podobnie jak każde inne państwo członkowskie, dokumentu pochodzącego od innego państwa członkowskiego, umożliwiającego wspomnianemu dziecku wraz z każdą ze wspomnianych dwóch osób, z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich. Rozbieżne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19, uznał sprzeczność z podstawowymi zasadami prawa polskiego – klauzulą porządku publicznego wymienioną w art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego – transkrypcję aktu urodzenia, w którym jako rodzice wpisane zostałyby osoby tej samej płci. W ocenie NSA wyrażonej w tej uchwale, rodzicami dziecka w prawie polskim mogą być bowiem tylko matka i ojciec.
Rzecznik wskazała, że podziela wątpliwości sądu pytającego wynikające z rozwoju orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz), w którym zaprezentowano nowe argumenty prawne wymagające ponownego rozważenia stanowiska NSA przedstawionego w uchwale II OPS 1/19. Szczególne znaczenie w kwestii prawnej oceny odmowy transkrypcji do prawa polskiego zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci ma wyrok ETPCz z 2 czerwca 2026 r. w sprawie A.P. i R.P. przeciwko Polsce (skarga nr 1298/19). Rzecznik przywołała także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie odmowy transkrypcji do polskich ksiąg stanu cywilnego zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci, zaprezentowane m.in. w wyroku z dnia 7 maja 2026 r., sygn. akt II OSK 1075/23, w którym NSA stwierdził, że transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, a dotychczasowa wykładnia klauzuli porządku publicznego pomijała zasady równości, godności człowieka oraz ochrony życia rodzinnego i prywatnego wynikające z Konstytucji i umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę.
Ponadto aktualność zachowuje stwierdzenie przez ETPCz, iż odmowa transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wskazano dwie osoby tej samej płci, nie nadaje należytej wagi najlepszemu interesowi dziecka, pozostawiając je w stanie niepewności prawnej, stanowiąc naruszenie art. 8 EKPCz w zakresie prawa dziecka do poszanowania życia prywatnego. Odmawiając transkrypcji aktu urodzenia małoletniego obywatela polskiego z tego względu, że w jego akcie urodzenia wpisano dwie osoby tej samej płci jako jego rodziców, organy krajowe dokonują rozróżnienia opartego wyłącznie lub w decydującym stopniu na okolicznościach związanych z jego urodzeniem w rodzinie tworzonej przez osoby tej samej płci oraz z orientacją seksualną jego rodziców. Takie zróżnicowanie jest niedopuszczalne w świetle EKPCz, stanowiąc naruszenie zakazu dyskryminacji w związku z obowiązkiem poszanowania życia prywatnego dziecka (art. 14 EKPCz w zw. z art. 8 EKPCz; pkt 161 wyroku w sprawie A.P. i R.P. p. Polsce). Zatem należy uznać, że konieczna jest rewizja dotychczasowego sposobu wykładni i stosowania art. 107 pkt 3 p.a.s.c. w sprawach dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów urodzenia, w których jako rodziców wskazano osoby tej samej płci.
Mając na względzie przedstawione argumenty (m.in. w wyroku ETPCz w sprawie A.P. i R.P. przeciwko Polsce oraz w wyroku NSA z 7 maja 2026 r.), Rzecznik wskazała, że transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia, w którym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.