Uprzejmie informujemy, że w związku z pracami technicznymi, w piątek 19 sierpnia od godziny 17:00 do godziny 19.00 nie będzie dostępny serwis Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich. Przepraszamy za utrudnienia.

Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Wystąpienie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie zasad i warunków przyznawania pomocy finansowej dla rolników z dnia 2021-10-26.

Adresat:
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Sygnatura:
VII.7060.1.2021
Data sprawy:
2021-10-26
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego
Wynik sprawy:
częściowo pozytywnie ze względu na częściowe uwzgl. wystąpienia RPO
Opis sprawy:

Wystąpienie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie zasad i warunków przyznawania pomocy finansowej dla rolników.

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wciąż zgłaszają się rolnicy kwestionujący wymóg zgłoszenia na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych (w zakresie ubezpieczenia emerytalnego, ubezpieczeń rentowych i ubezpieczenia wypadkowego) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jako warunku przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Wnioskodawcy podnoszą, że wymóg ten ma charakter dyskryminacyjny względem osób, które wykonują działalność rolniczą w oparciu o formy umów inne niż indywidualna działalność gospodarcza, w szczególności względem osób, które pracują jednocześnie w ramach umowy o pracę i są już objęte z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Istotne wątpliwości wnioskodawców budzi także fakt stworzenia, przez wprowadzenie takiego wymogu na poziomie rozporządzenia, wyjątku od ogólnej zasady dobrowolności ubezpieczenia w przypadku zbiegu tytułów ubezpieczeń, o której stanowią przepisy rangi ustawowej.

Rzecznik przypomniał, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywanej działalności stanowi ingerencję państwa w wolność gospodarczą, która zgodnie z art. 22 Konstytucji jest dopuszczalna "tylko w drodze ustawy", a także w prawa majątkowe obywateli chronione na podstawie art. 64 Konstytucji. Ograniczenia te powinny także być zgodnie z wymogami określonymi w art. 31 Konstytucji. W tym miejscu warto zauważyć, że argument, zgodnie z którym, do kryteriów przyznawania pomocy publicznej, wymogi te nie mają zastosowania z uwagi na fakt, że skorzystanie z pomocy jest dobrowolne, trudno uznać za zgodny aksjologią Konstytucji, która opiera się na zasadzie społecznej gospodarki rynkowej (art. 20). Nie budzi bowiem wątpliwości, że pomoc publiczna przyznawana określonym podmiotom gospodarczym stanowi ingerencję w wolność gospodarczą pozostałych podmiotów działających w gospodarce rynkowej w zakresie, w jakim wpływa na stosunki gospodarcze i indywidualną sytuację ekonomiczną obywateli, którzy tą pomocą nie są objęci.

Zdaniem Rzecznika obowiązujący kształt przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 września 2015 r. budzi istotne wątpliwości z punktu widzenia poszanowania konstytucyjnych zasad stanowienia prawa oraz zasady poprawnej legislacji. Jak wskazano w przedstawionych wyżej uwagach, wątpliwości te dotyczą przede wszystkim kwestii hierarchicznej zgodności przepisów tego rozporządzenia z aktami ustawowymi oraz z Konstytucją, a także kwestii spójności stosowania tych przepisów z deklarowanymi w procesie uzgadniania projektu tego rozporządzenia z intencjami i zapewnieniami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartymi w treści jego uzasadnienia, co może być uznane również za naruszenie zasady ochrony zaufania obywateli do państwa. Przepisy rozporządzenia wydają się przy tym stanowić, pozbawiony odpowiedniej podstawy prawnej, przykład nierównego traktowania osób prowadzących działalność rolniczą ze względu na ich sytuację ekonomiczno-prawną i związaną z nią podstawę zatrudnienia. Istotna konstytucyjnie wątpliwość dotyczy przy tym także możliwości naruszenia prerogatyw władzy ustawodawczej Sejmu RP i Senatu RP w kontekście zasady podziału władz, o której mowa w art. 10 Konstytucji.

W związku z powyższym, Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o zajęcie stanowiska w niniejszej sprawie.

 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:


Data odpowiedzi:
2021-10-26
Opis odpowiedzi:
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w piśmie z 15 grudnia 2021 r. poinformował, iż Minister nie zgadza się z opinią wyrażoną w stanowisku Rzecznika, iż przepisy wykonawcze poddziałania „Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność” godzą w jakikolwiek sposób w obywateli. Przepisy jedynie określają szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej zgodnie z kierunkiem zapotrzebowania na przedmiotowe wsparcie. Należy zauważyć, iż przedmiotową pomoc możemy traktować jako rodzaj pewnego przywileju, który jednak ze względu na określone wymogi wynikające z przepisów, nie będzie dostępny dla wszystkich, a jedynie dla tych, którzy stanowią docelową grupę naszych beneficjentów i spełniają warunki przyznania tej pomocy. Niemniej jednak, dostrzegając w wystąpieniu RPO troskę o warunki prowadzenia działalności gospodarczej, jak również mając na uwadze to, iż przedsiębiorcy nadal borykają się z problemami ekonomicznymi, będącymi konsekwencją panującej sytuacji epidemiologicznej w kraju, resort dokona w tym zakresie szczegółowej analizy przepisów wykonawczych, nie wykluczając przy tym podjęcia ewentualnych prac legislacyjnych zmierzających do zmiany obowiązującego stanu prawnego.